Γιώργος Παπασιδέρης

Γεννήθηκε στη Σαλαμίνα στις 14 Σεπτεμβρίου του 1902.Ήταν το πέμπτο από τα εννέα παιδιά της οικογένειας του Χρήστου Παπαϊσιδώρου και της Αικατερίνης θυγ. Παναγιώτη Μπούνταλη.Τελείωσε το Δημοτικό σχολείο και στη συνέχεια απασχολήθηκε σε βαριές εργασίες όπως: αγρότης, ναύτης σε εμπορικά καΐκια και καραγωγέας,έως ότου δόθηκε εξ’ ολοκλήρου στο τραγούδι.Το 1923 υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία στο ναυτικό.Το 1928 ο συνεργάτης της «Columbia» Λαμπρούλιας συναντήθηκε με τον Παπασιδέρη, ύστερα από μεσολάβηση του Σαλαμίνιου λαουτιέρη Σιδέρη Ανδριανού,επαγγελματία μουσικού από οικογένεια μουσικών,που ήταν κουμπάρος του Λαμπρούλια και φίλος αγαπητός του Παπασίδερη.Έκατσαν ώρες μαζί,συζήτησαν,τραγούδησαν.Ο έμπειρος Λαμπρούλιας ενθουσιάστηκε και του πρότεινε να συνεργαστεί με την «Columbia».Έτσι κι έγινε.Ο Γιώργος Παπασιδέρης βρέθηκε να ηχογραφεί το πρώτο του τραγούδι σε ηλικία 26 ετών,το 1928.Αφού έγινε η ηχογράφηση η «μήτρα» μεταφέρθηκε στην Αγγλία,όπου έγινε η αναπαραγωγή σε δίσκους 78 στροφών,οι οποίοι ήλθαν στην Ελλάδα μετά από έξι μήνες,το 1929,οπότε κυκλοφόρησε ο πρώτος του δίσκος.Το τραγούδι αυτό ήταν αμανές και οι στίχοι του ήταν:

«Έχω πολλά παράπονα

στο στήθος μου γραμμένα

πότε θα ρθεί αυτή η στιγμή

να στα πω ένα - ένα.»

Από τότε μέχρι το 1972 τραγούδησε αδιάκοπα δεκάδες τραγούδια σε δίσκους. Στην αρχή ηχογράφησε ορισμένους αμανέδες, είδος τραγουδιού που όπως ξέρουμε απαιτεί ερμη- νευτή με τεράστιες φωνητικές δυνατότητες. Επίσης,τραγούδησε και ρεμπέτικα τραγούδια των Μάθεση, Τούντα,Περιστέρη,Σκαρβέλη,Μπαρούση,Ψυριώτη.Την εποχή αυτή,αρχές του 1930 έπαιρνε απ’ την «Οdeon» 1.000 δραχμές για κάθε τραγούδι. Επειδή οι φωνη- τικές του δυνατότητες το επέτρεπαν ηχογραφούσε πολλά τραγούδια σε μια μέρα.Έτσι κάποια φορά παρουσία του αδελφού του Δημήτρη ηχογράφησε σε μια μέρα τριάντα τραγούδια παίρνοντας το μυθικό,για την εποχή αυτή,μεροκάματο των τριάντα χιλιάδων δραχμών.

Το 1931 παντρεύτηκε την Αφροδίτη (Βίτα) θυατέρα του Ισιδώρου Τσεβά.Το 1932 απέ- κτησαν το μοναδικό τους παιδί,τον αγαπητό στη Σαλαμίνα γιατρό Χρήστο Παπαϊσιδώρου (+ 1992).Το Νοέμβρη του 1940 ο Γιώργος Παπασίδερης,συμβάλλει κι αυτός στην εμψύ- χωση του Ελληνικού στρατού,που πολεμούσε στην Αλβανία γράφοντας τα τραγούδια: «Μες της Κλεισούρας τα βουνά» και «Μέρα και νύχτα με το ντουφέκι».Κατά τη διάρκεια της Κατοχής τραγουδούσε κι άλλα,όπως τα: «Με δόξα να γυρίσετε»,«Να’ μουν πουλί να πέταγα ψηλά στην Αλβανία»,«Και σεις βουνά της Κορυτσάς».Για τα τραγούδια αυτά τον κατάτρεχαν οι Ιταλοί.Αυτά τα ηχογράφησε σε δίσκους αργότερα,το 1947.Κάποια στιγμή συναντήθηκε με τη Σοφία Βέμπο και συζήτησαν για τη φυγή τους στην Αίγυπτο.Η Βέμπο έφυγε,ο Παπασιδέρης έμεινε.Οι Ιταλοί τον είχαν στο μάτι,ένα βράδυ τον ξυλοκόπησαν άγρια.Αυτή την περίοδο τραγουδούσε στο κέντρο «Έλατος» στην Ομόνοια.

Στη διάρκεια της καριέρας του, πήγε σε κάθε γωνιά της Κεντρικής Ελλάδας από Ήπειρο, Θεσσαλία,Ρούμελη,Εύβοια,Αττική,Πελοπόννησο και σε αρκετά νησιά.Το 1972 πήγε στο Σικάγο της Αμερικής για ένα μήνα.Στη δισκογραφία εκτός από την «Columbia» συνεργά- στηκε και με άλλες εταιρείες όπως: «Οdeon»,«Parlophon»,«His Master Voice»,«Dore» και άλλες.Έχει ηχογραφήσει δεκάδες τραγούδια.Απ’ αυτά τα μισά περίπου είναι δικά του (στίχοι) και τα άλλα μισά παλιά δημοτικά τραγούδια (στίχοι και μουσική) που άλλα τραγούδησε όπως ήταν και άλλα συμπλήρωσε με στίχους του γιατί ήταν ξεκομμένα δί- στιχα.Έχει γράψει επίσης στίχους για τραγούδια που έχουν ερμηνεύσει άλλοι τρα- γουδιστές.

Ο Παπασιδέρης διέσωσε δεκάδες παλιά δημοτικά από βέβαιο θάνατο και τα αναπα- ρήγαγε δίνοντάς τους «ζωήν αιώνιoν».Σε κάθε χωριό που πήγαινε και ιδιαίτερα στ’ απομακρυσμένα,επειδή δεν υπήρχαν ξενοδοχεία για να μείνει,συνήθως τον φιλοξενούσαν άνθρωποι του τόπου που είχαν τη δυνατότητα.Τις ώρες της ανάπαυλας συζητούσε με τους ντόπιους και κατέγραφε παλιά τραγούδια ολόκληρα ή ελλιπή τα οποία ηχογραφούσε και διέσωζε.Στις περιοχές που πήγαινε να τραγουδήσει πολλές φορές έπρεπε να μείνει μέρες για τις εκεί γιορτές,γάμους κ.λ.π.Σ’ αυτά του τα ταξίδια τον συνόδευε πάντα σχεδόν η σύζυγός του,η οποία ήταν απαραίτητη για τη διαμονή και την εμψύχωση του στα μεγάλα γλέντια που διατηρούσε ζωντανά για μέρες ολόκληρες.Χαρακτηριστικό της δύναμης του είναι ότι πολλές φορές μετά από τριήμερα γλέντια,με ελάχιστη διακοπή 2-3 ωρών ανάμεσα στα 24ωρα,παράγγελνε άλλη ορχήστρα ξεκούραστη για να συνεχίσει άλλο τόσο «γλέντι»,γιατί οι μουσικοί της πρώτης είχαν πάθει υπερκόπωση.Ένα άλλο έργο που μας πρόσφερε ο Γιώργος Παπασιδέρης είναι ότι μας έδωσε ταλέντα στη μουσική και το τραγούδι,που αλλιώς μπορεί να είχαν χαθεί.Στις περιοδείες που έκανε γνώριζε νέους μουσικούς και τραγουδιστές και σε όσους διέβλεπε ταλέντο τους έφερνε στην «Columbia» σαν συνεργάτες του, που ξεκινούσαν την καριέρα τους κάνοντας δίσκο μαζί του.Έτσι πολλοί απ’ αυτούς που βοήθησε ο Παπασιδέρης στα πρώτα τους βήματα είναι σήμερα αναγνωρισμένοι και μερικοί κορυφαίοι στο είδος τους. Αναφέρουμε τον Γιώργο Κόρο,τον Γιάννη Βασιλόπουλο,τη Σοφία Κολλητήρη και την Τασία Βέρρα.

Χαρακτηριστική είναι η μαρτυρία του Γιάννη Βασιλόπουλου στο βιβλίο του Γιώργου Πα- παδάκη: «Λαϊκοί πραχτικοί οργανοπαίχτες» εκδ. «Επικαιρότητα»,Αθήνα 1983,σελ. 225. «Δούλευα σε πανηγύρια,σε γάμους κ.λ.π.Μετά με είχε ακούσει σ’ ένα πανηγύρι στην Πάτρα και μ’ έφερε μετά στην Αθήνα και πρωτογραμμοφώνησα,ήταν ο πρώτος μου δίσκος με τον Παπασίδερη».

Στην Σαλαμίνα ο Γιώργος Παπασίδερης τραγουδούσε στα μεγάλα πανηγύρια της Πα- ναγίας της Φανερωμένης,στα μαγαζιά του Παναγιώτη Σκαλίθρα και Σωτήρη Παπασω- τηρίου (Πούφη),της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος,στο Αιάντειο (Μούλκι),στα μαγαζιά του Βασίλη Βασιλείου (Σπανού) και στου Χρήστου Γαβριήλ (Κολωνάκη).Της Αγίας Μαρίνας στην Κακή – Βίγλα στο μαγαζί του Ντίνου Πούτου.Στο πανηγύρι της Φανερωμένης τραγούδησε ανελλιπώς επί 25 χρόνια.Κατά τη διάρκεια της καριέρας του συνεργάστηκε με άριστους σολίστες,στο κλαρίνο με τους: Νίκο Καρακώστα,Κώστα Γιαούζο,Απόστολο Σταμέλο,Νίκο Ρέλλια,Γιώργο Ανεστόπουλο,Βασίλη Σαλέα τον παλιό,Χαράλαμπο Μαργέ- λη,Τάσο Χαλκιά,Βάϊο Μαλιάρα,Αντώνη Λαβίδα,Παναγιώτη Πέππα (από Θήβα),Πανα- γιώτη Κοκοντίνη,Γιάννη Βασιλόπουλο,Βασίλη Μπατζή,Πέτρο Καλύβα,Θανάση Σαλέα,Νί- κο Ξηρό,Γιάννη Κυριακάτη,Θόδωρο Αγαπητό,Γιάννη Καραγιάννη,Κώστα Ανατσαλόπου- λο,Γιώργο Καρακό.Στο βιολί με τους: Δημήτρη Σέμση (Σαλονικιό),Γιάννη Δραγάτση (Ογδοντάκη),Γιώργο Κόρο,Αλέκο Αραπάκη,Ιάκωβο Ηλία,Ανέστη Αρβανιτόπουλο,Θεμιστο- κλή Αγγελή,Δημήτρη Λαβίδα,Παναγιώτη Σαρίκα,Γιώργο Αραπάκη.

Η φωνή του έμεινε αναλλοίωτη στο πέρασμα του χρόνου,γι’ αυτό και τραγουδούσε μέχρι τις τελευταίες μέρες της ζωής του.Η τελευταία φορά που τραγούδησε ήταν στα Τρίκαλα της Κορινθίας,την ημέρα του Σταυρού (14-9) στο πανηγύρι.Μετά από 24 μέρες απεβί- ωσε,στις 8 Οκτωβρίου του 1977 από ανακοπή.Ο κορυφαίος του δημοτικού μας τραγου- διού άφησε την τελευταία του πνοή στο νησί που γεννήθηκε και έζησε.

Από τον πλούτο της δισκογραφίας του Παπασιδέρη διαλέξαμε ένα ελάχιστο δείγμα για να σας θυμίσουμε τραγούδια με τα οποία μεγάλωσαν και ψυχαγωγήθηκαν ολόκληρες γενιές και που ακόμη είναι αξεπέραστα.Έτσι ενδεικτικά αναφέρουμε 50 τραγούδια εκ των οποίων τα 20 είναι από τα πιο παλιά του,δηλ. πριν το 1935 και τα 30 είναι από τα πιο γνωστά του που είναι και κλασσικά.

Τα πρώτα τραγούδια

. «΄Εχω πολλά παράπονα» Αμανές 1929

. «Σαν το νεκρικό κερί Αμανές» 1929

. «Ποιος είδε τέτοιο θαύμα» Επιτραπέζιο 1930

. «Ο Τσέλιος ο Βασίλης» Κλέφτικο 1930

. «Εξήντα Κλέφτες είμαστε» Κλέφτικο 1930

. «Πάρε Μαριώ τη ρόκα σου» Συρτό 1931

. «Η Θεωνίτσα» Κλέφτικο 1931

. «Σου είπα μάνα πάντρεψέ με» Τσάμικο 1931

. «Βασίλω Καλαματιανή» Καλαματιανό 1931

. «Στ’ Αναυπλιού το Παλαμίδι» Τσάμικο 1932

. «΄Ολες οι Δάφνες» Τσάμικο 1932

. «Θ’ αφήσω γένια και μαλλιά» Καλαματιανό 1932

. «Ποιος ασίκης σαν εμένα» Καλαματιανό 1932

. «Ρά Καμπάνα Παπαντήσε» Καλαματιανό 1933

. «Συ που σέρνεις το χορό» Καλαματιανό 1933

. «Η Εβραιοπούλα» Καλαματιανό 1934

. «Λεμονάκι Μυρωδάτο» Καλαματιανό 1934

. «Του Γάμου το τραγούδι» Καλαματιανό 1934

. «Οι όμορφες της Λειβαδιάς» Τσάμικο 1934

. «Γρίβα μ’ σε θέλει ο βασιλιάς» Τσάμικο 1935

Δημοφιλέστερα

. «Σαν πας πουλί μου στο Μωριά» Κλέφτικο

. «Κόρη που πας στον ποταμό» Καλαματιανό

. «Τριανταφυλλάκι θα γινώ» Συρτό

. «Πρωτομαγιά μου τάριξες» Τσάμικο

. «Μας πήρε το ποτάμι» Καλαματιανό

. «Αυτά τα μάτια τα γλυκά» Συρτό

. «Μαράθηκε η κιτρολεμονιά» Τσάμικο

. « Λαλούδι της Μονεμβασιάς» Συρτό

. «Σε ωραίο περιβόλι» Τσάμικο

. «Μπροστά χορεύει ο Αυγερινός» Συρτό

. «Στης ματζουράνας τον ανθό» Τσάμικο

. «Σαράντα παληκάρια» Τσάμικο

. «Πουλάκι ξένο» Τσάμικο

. «Σαράντα πέντε λεμονιές» Καλαματιανό

. «Πλάτανος» Τσάμικο

. «΄Ολες οι μελαχροινές» Συρτό

. «Μαρία Πενταγιώτισσα» Τσάμικο

. «΄Ενας Αητός» Τσάμικο

. «Το φεγγάρι κάνει κύκλο» Συρτό

. «Αμάραντος» Τσάμικο

. «Το πανηγύρι» Συρτό

. «Νάταν τα νειάτα δυο φορές» Τσάμικο

. «Στην κεντημένη σου ποδιά» Συρτό

. «Ιτιά Μοσχοϊτιά» Τσάμικο

. «Πουλιά μου διαβατάρικα» Τσάμικο

. «Κάτω στου Βάλτου τα χωριά» Τσάμικο

. «Παπάκι» Καλαματιανό

. «Σήκω Διαμάντω» Τσάμικο

. «Συννέφιασε ο Παρνασσός» Τσάμικο

. «Καραϊσκάκης» Κλέφτικο

Κριτικές[Επεξεργασία | επεξεργασία κώδικα]

Χαρακτηριστικά και ανάλογα του μεγέθους του έργου του Γιώργου Παπασιδέρη είναι τα σχόλια δύο σημαντικών προσώπων στο χώρο του δημοτικού τραγουδιού,της Δόμνας Σαμίου και του Γιώργου Κόρου. Συγκεκριμένα,το Μάρτιο του 1994 η Δόμνα Σαμίου είπε για τον Παπασιδέρη: "Ο Γιώργος Παπασιδέρης και η Γεωργία Μητάκη είναι δύο μεγάλοι ερμηνευτές του δημοτικού τραγουδιού,ιδιαίτερα των τραγουδιών της Κεντρικής Ελλάδος με τα οποία ασχολήθηκαν και χαρακτήρισαν μια εποχή 30-40 χρόνων.Ο Γιώργος Παπασιδέ- ρης τραγούδησε με τέτοιο τρόπο αυτά τα τραγούδια που και σήμερα λέμε «αυτό είναι του Γιώργου» εννοώνας ότι,είτε ήταν δικό του είτε παλιό δημοτικό,ο Παπασιδέρης το ζωντάνεψε και το έκανε κλασσικό και αθάνατο.Το Γιώργο δεν τον γνώριζα προσωπικά,αλλά επειδή 50 χρόνια ασχολούμαι με τη συλλογή και αναπαραγωγή δημοτικών τραγουδιών,από εμπειρία μου μπορώ να πω ότι ήταν κορυφαίος ερμηνευτής και έγινε μέτρο σύγκρισης της ικανότητος των άλλων".

Ο Γιώργος Κόρος τον Ιούνιο του 1994 είπε τα εξής: «Ο Γιώργος Παπασιδέρης κατ’ αρχάς ήταν πολύ καλός άνθρωπος,άξιος,δυναμικός και εργατικός.Στο χώρο του δημοτικού τραγου- διού άφησε εποχή.Πολλοί νέοι καλλιτέχνες σήμερα προσπαθούν να τον μιμηθούν».

Ο Γιώργος Παπασιδέρης γνώρισε το νεαρό Γιώργο Κόρο σε συνεργασίες τους σε γάμους και πανηγύρια.Με το βέτο που είχε τότε απαίτησε να γίνει η πρώτη δισκογραφική δου- λειά του Κόρου σ΄ ένα απ’ τα τραγούδια του,το 1952 στην «Columbia».Έτσι τον βοήθησε να ξεκινήσει την καριέρα του.

Άλλες πληροφορίες,τραγούδια κλπ. θα βρείτε και στη σελίδα που είναι αφιερωμένη σ΄ αυτόν.Δείτε την εδώ

Η μουσική εκπομπή "Το αλάτι της γης (ΕΡΤ1) στις 27/7/2014 ήταν αφιερωμένη στον Γιώργο Παπασιδέρη.Απολαύστε την:

Γ. Β. Πέππας

Πρακτική ιατρική.

Μέρες κρύου με την γρίπη να καλπάζει.Ένα φαρμακευτικό οπλοστάσιο βοηθάει σίγουρα να αντι- μετωπίσουμε όλους αυτούς τους παθογόνους ιούς.Τα παλαιότερα χρόνια οι άνθρωποι ήταν απρο- στάτευτοι και έπρεπε να μηχανευτούν τρόπους προστασίας από τα κρυώματα.Μια βασική μέθοδος ήταν το ζέσταμα του στήθους.Επειδή τότε δεν υπήρχαν θερμοφόρες,κατασκεύαζαν αυτοσχέδιες. Σ' ένα πάνινο σακούλι έβαζαν άμμο ή πριονίδι,το ζέσταναν στη σόμπα και το έβαζαν στο στήθος του κρυωμένου.Σε άλλες περιοχές ζέσταναν κεραμίδια,τα βυζαντινά που λέμε,και τα χρησιμοποιούσαν ομοίως.Μπορώ να διαβεβαιώσω για την αποτελεσματικότητα του μέσου,επειδή μικρός μου 'βαζε η μάνα μου καυτό πριονίδι στο στήθος,από τη διπλανή πριονοκορδέλα του ΚωτσηΧιώτη (Κ. Δήμας). Για την πλάτη "ρίχναμε ποτήρια",οι γνωστές βεντούζες.Κάτι άλλο που θέλω να αναφέρω,όπως η μνήμη ανασκαλεύει τα παλιά και τις πρακτικές ιατρικές που προλάβαμε,είναι μια απλή μέθοδος αντισηψίας και αντιμόλυνσης.Τότε,για κάποιο ανεξήγητο λόγο,όλοι μας εμείς οι ατίθασοι μπόμπι- ρες,πατάγαμε καρφιά.Απορώ τώρα,αναπολώντας το,πως γινόταν και πατάγαμε όλοι μας τόσα πολ- λά καρφιά... Άλλες εποχές,άλλα δεδομένα,άλλη πραγματικότητα.Έπαιρναν τότε οι μανάδες μας μια μικρή τάβλα και μας χτύπαγαν την πατούσα που είχε πατήσει το καρφί,συνήθως σκουριασμέ- νο.Όταν σταμάταγε να βγαίνει αίμα από την οπή ζέσταιναν μια μικρή ποσότητα λαδιού και περι- έχυναν το καυτό λάδι γύρω από την περιοχή της οπής.Μας πόναγε αλήθεια η επαφή αυτή,αλλά κανένας μας δεν έπαθε τέτανο ή άλλη μόλυνση.

Για τα πιασίματα από το κρύο,αλλά κυρίως από τον κάματο της εργασίας,οι γονείς μας,μας έβαζαν να τους πατάμε.Ξάπλωναν μπρούμυτα και μεις ανεβαίναμε στην πλάτη τους και βαδίζαμε.Περπα- τούσαμε και στα πόδια τους.Ήταν μια ιδιόρρυθμη,μα τόσο ανθρώπινη και ζεστή μάλαξη.Πράγματι επερχόταν ανακούφιση στα κουρασμένα κορμιά αυτών των δουλευτάρηδων.Στο ίδιο πλαίσιο ανα- κουφιστικής πρακτικής εντάσσεται το σήκωμα της μέσης.Ξάπλωνε μπρούμυτα,όχι σε κρεβάτι, αλλά σε σκληρή επιφάνεια,στο πάτωμα συνήθως,ο άντρας ή η γυναίκα που του πόναγε η μέση από διάφορους λόγους.Τότε πήγαινε από πάνω του ο ανασηκωτής,έπιανε το σώμα εκατέρωθεν των σπονδύλων στο ύψος της λεκάνης και τραβούσε απότομα.Αν και έχω παρακολουθήσει τέτοιο σκη- νικό,δεν κατάλαβα πως ακριβώς πετύχαινε η τεχνική.Θα υπήρχε σίγουρα κάποια μαστοριά στην έλξη που θα βελτιωνόταν με την επανάληψη,και που θα απέδιδε αποτελέσματα επαναφοράς.Αυτές οι μέθοδοι δεν έχουν εγκαταλειφθέι ακόμα,αλλά σίγουρα βαδίζουν στο μονοπάτι της λησμονιάς.

Γιάννης Βασ. Πέππας

Κωνσταντίνος Ηλίας (καταδρομεύς)

Έπεσε στην Κύπρο,κατά την επιχείρηση ΝΙΚΗ.

Το ντοκιμαντέρ «Ήρωες χωρίς παράσημα...» 

περιγράφει την επιχείρηση κι επιχειρεί να ρίξει φως σε άγνωστους δρόμους και διαδρόμους της νεότερης εθνικής καταστροφής που εξελίχθηκε στην Κύπρο,πριν από 42 χρόνια,μέσα από την έρευνα για την αποστολή της Α΄ Μοίρας Καταδρομών από την Κρήτη στην Κύπρο.

Aποκαλυπτήρια προτομής του Ήρωα Κωνσταντίνου Ηλία (βίντεο)

Δείτε ακόμα: Ο Κ. Ηλίας στην ιστοσελίδα των Καταδρομέων

Μουσούντα,η παραδοσιακή [χωρίς φύλλο] πίτα των αρβανιτών

Υλικά: 1 κιλό σπανάκι ή κολοκύθι χειμωνιάτικο,1 κρεμμύδι μεγάλο ξερό,1 μάτσο φρέσκα κρεμ- μυδάκια,δυόσμος,άνηθος,λάδι,αλεύρι,αλατοπίπερο.

Εκτέλεση

Κόβουμε το σπανάκι ή το κολοκύθι [μόνο τη ψύχα],το αλατίζουμε και το στίβουμε.Τρίβουμε το κρεμμύδι,ψιλοκόβουμε τα κρεμμυδάκια,τον άνηθο και το δυόσμο και τα ανακατεύουμε όλα μα- ζί.Προσθέτουμε αλατοπίπερο,λάδι,λίγο αλεύρι και νερό φροντίζοντας να γίνει ένας πηχτός χυλός. Λαδώνουμε ένα ταψί,ρίχνουμε το χυλό,το χαράζουμε σε κομμάτια και το ψήνουμε στους 180ο.

Η λέξη [κάτι που δεν είναι γνωστό] παράγεται απ΄ το μεσαιωνικό ρήμα μο(υ)σκεύω,που πηγάζει απ΄ το αρχαιοελληνικό μοσχεύω=μεταφυτεύω παραφυάδα (οι παραφυαδές,πριν μεταφυτευτούν, διατηρούνταν σε νερό,ήταν υγρές,μούσκεμα δηλαδή).Έτσι και τούτη η πίτα,επειδή αποκτούσε με το ανακάτεμα μια χυλοειδή,υδαρή μορφή,βαφτίστηκε με μία παραφθορά του μούσκεμα,μουσκίδι.

Και αυτή η λέξη [μουσούντα] των αρβανιτόφωνων Ελλήνων δεν είναι παρά ατόφια και μόνον ελληνική! 

- Άλλη μια εκδοχή ετυμολόγησης,που ίσως είναι η ορθή,συνδέει την μουσούντα με τον χαρακτηρι- σμό μουσούν(ης).Στα αρβανίτικα μουσούνης λεγόταν ο μαυριδερός,ο πολύ μελαχρινός,αυτός που έμοιαζε με τσιγγάνο.Και η μουσούντα όταν ψηνόταν,έπαιρνε ένα σκούρο μαυριδερό χρώμα που μας επιτρέπει να συσχετίσουμε αυτές τις λέξεις/έννοιες.Μάλλον έχουν πηγάσει από τον μουτζούρη ή από τη μούργα,το πρασινόμαυρο κατακάθι του λαδιού.Μούργος λεγόταν και το,μαύρο συνήθως, ποιμενικό σκυλί.Πολύ πιθανόν τέλος,ο μουσούνης να προέρχεται ετυμολογικά από το Μισίρι [< μεσν. αραβ. Misri],την Αίγυπτο δηλαδή.Μουσουνίτσα ήταν/είναι κι ένα χωριό στην Φωκίδα με πι- θανή κατοίκηση από Αρβανίτες.Έχει επικρατήσει όμως παρετυμολόγηση για το τοπωνύμιο [< μούσα (Ουρα)νίτσα !].

Γιάννης Βασ. Πέππας,Φιλόλογος - Συγγραφέας

Σύρμω

Τα ονόματα των Αρβανιτών ήσαν όπως των άλλων Ελλήνων.Σε ελάχιστες περιπτώσεις συναντάμε κάποια υποκοριστικά,όπως τα συνηθίζουν οι Αρβανίτες.Έτσι,ο Γιάννης μπορεί να λεγόταν Γκίκας, η Μαρία Μαρδίτσα (Στο χωριό μου,τον Βαρνάβα,σήμερα υπάρχουν δύο Μαρδίτσες ) κ.α.Παρα- τηρείται ακόμα το φαινόμενο,ο νονός να δίνει το επίθετο του ως βαφτιστικό στο βαφτιστήρι του.Έτσι μπορούμε να βρούμε ως μικρά ονόματα Αρβανιτών το Δέδες,Μπενέκος κ.ά.Υπάρχουν ακόμα ονόματα,βασικά γυναικεία,που έλκονται από την μακρά φυσιοκεντρική/παγανιστική παράδοση των Ελλήνων: Λεμονιά,Λελούδω,Γαρέφω,Τριανταφυλλιά κ.ά.Τέλος,και ονόματα που πήγασαν μέσα από τα ήθη του μεσαιωνικού ελληνισμού: Παγώνα,Αγουρίτσα κ.ά.

Υπάρχει και ένα όνομα τελείως ιδιότυπο,η Σύρμω.Προέρχεται από την συρμακέσα,την [ασημο]- κεντήστρα δηλαδή.Ασημοκεντήστρες υπήρχαν στο Βυζάντιο και μάλιστα απολάμβαναν ιδιαί- τερης τιμής και σεβασμού.

Δεν είναι πολύ γνωστά στο ευρύ πλήθος τα στοιχεία της καθημερινής ζωής του Βυζαντινού λαού. Υπάρχει η εντύπωση ότι αναπτύχθηκε μόνο η αγιογραφία και η εκκλησιαστική υμνωδία.Δεν είναι έτσι.Πάρα πολλές μορφές λαϊκής τέχνης ξετυλίχθηκαν και αναπτύχθηκαν τότε.Μια από αυτές ήταν και το κέντημα.Μάλιστα στο αυτοκρατορικό παλάτι υπήρχε σώμα γυναικών που ασχολιόντουσαν με τα βασιλικά κεντήματα,οι ασημοκεντήστρες.

Είναι πολύ πιθανόν (δεν το έχω ψάξει αναλυτικά) η ασημοκλωστή να ήταν το μετάξι.Εν πάση περιπτώσει,αυτή η θαυ- μάσια μορφή οικοτεχνίας πέρασε και στους Έλληνες Αρβανίτες.

Παράλληλα βέβαια,στην αυτόνομη οικιακή οικονομία των Αρβανιτών απαντάμε και την δημιουρ- γία ενδυμάτων και κλινοσκεπασμάτων.Κούρευαν τα ζώα τους και με το μαλλί τους στον αργαλειό ή στο χέρι συγκροτούσαν την σπιτική «ντουλάπα» τους.Οι παλιές κεντήστρες στους Αρβανίτες ονομά- στηκαν συρμακέσες.Η ετυμολογία του όρου έχει να κάνει με το ρήμα σύρω.Σύρμα λεγόταν οτι- δήποτε τραβιόταν,το έτειναν,ό,τι «εσύρετο».Κάτι τέτοιο ήταν και το νήμα κεντημάτων,όπως και οι διάφορες σύγχρονες μεταλλικές ίνες ή συστάδες ινών,με πληθώρα χρήσεων και εφαρμογών,στη σημερινή τεχνολογία και ηλεκτρονική (ο χαρταετός μπλέχτηκε στα σύρματα της ΔΕΗ).Το επίθετο συρμάτινος υπάρχει απ΄ τη μεσαιωνική περίοδο.

Από συγκοπή του όρου προέκυψε το θηλυκό βαφτιστικό Σύρμω.Αν αναρωτιέται κανείς,γιατί οι αρβανίτες επέλεξαν την ιδιότητα της κεντήστρας ως ονομασία για τις κόρες τους,θα διαπιστώσει την απόλυτη εμπλοκή τους με το ελληνικό Βυζάντιο.Κάτι που έχαιρε εκτίμησης στους Βυζαντινούς Έλληνες,υπάρχει δυναμικά και στους Έλληνες Αρβανίτες.Άλλη μια,λαογραφική,απόδειξη της ελ- ληνικότητας μας.

Ανάλογες περιπτώσεις συναντάμε και στη Χριστιανοσύνη.Τα ονόματα Δέσποινα,Παρθένα,Τσαμπί- κα,Συμέλα κ.ά. (από την Παναγία),Βαλάντης ή Βαλάντω,Ταξιαρχούλα κ.ά. (από διάφορους Αγίους και Αγίες) αποτελούν απόδειξη.Αλλά και στην ακμή του Μπολσεβικισμού οι Ρώσοι έδιναν στα παιδιά τους  ονόματα όπως τρακτέρ,φάμπρικα και άλλα τέτοια.Τιμώντας και χαιρετίζοντας τη νέα (υποτίθεται) σοσιαλιστική οικονομία.Απομεινάρι αυτού είναι και το όνομα Λαοκράτης που κατά μίμηση επινόησαν οι Έλληνες θιασώτες της Σοβιετικής Ένωσης.

Οι Αρβανίτες,για να ξαναγυρίσω στο θέμα μας,έχοντας ξεχάσει τη ρίζα του ονόματος Σύρμω,το αποδίδουν σήμερα ως Ασημίνα. Συναντάμε επίσης και το γκλάμουρους Συρμίνα(!).Υπολογίζω εξ αυτών,ότι το όνομα Σύρμω σιγά-σιγά θα χαθεί.

Να αναφέρω εν κατακλείδι,ότι,όταν μετατέθηκα στο Μενίδι,το 1995,υπήρχαν ακόμα εκεί δυο συρμακέσες.Τώρα,20 χρόνια μετά,δεν γνωρίζω αν υπάρχει ζωντανή αυτή η παράδοση,η τόσο αποκαλυπτική,των Αρβανιτών.

Διαβάστε δύο σχετικές εργασίες: 

1. Κεντητός Επιτάφιος

2. Το άτομο μέσα από τις κεντητές υπογραφές των Μεταβυζαντινών & Νεοελληνικών χρόνων

Γιάννης Βασ. Πέππας,Φιλόλογος

Κροκόδειλος Κλαδάς

Νίκος Εγγονόπουλος: Κροκόδειλος Κλαδάς

Ήδη από το 1460,με την κατάλυση του Δεσποτάτου του Μυστρά,όλη η Πελοπόννησος βρισκόταν υπό Τουρκικό ζυγό,εκτός της Μάνης και των παράλιων Ενετικών φρουρίων Μεθώνης,Κορώνης,Πύλου,Ναυπλίου κ.α.

Οι Μανιάτες γνώριζαν ότι αργά ή γρήγορα ο κατακτητής θα εστρέφετο εναντίον τους,γι’ αυτό είχαν φροντίσει όχι μόνο να εξοπλισθούν,αλλά και να οχυρώσουν όλες τις προσβά- σεις που οδηγούσαν στην ενδοχώρα.

Ο Μωάμεθ,φερόμενος διπλωματικά,δεν επετέθη γιατί δεν επιθυμούσε να εξωθήσει τους Μανιάτες σε πιθανή συμμαχία με την Βενετία,με την οποία επίσης γνώριζε ότι αργά ή γρήγορα θα ερχόταν σε σύγκρουση.

Μάλιστα προσπάθησε να προσεταιρισθεί «φιλικά» τον τότε αρχηγό των Μανιατών Κροκό- δειλο Κλαδά, προσφέροντάς του για νομή και προσωπικό έσοδο την εύφορη πεδιάδα Έλους.

Ο Κ. Κλαδάς σε σκίτσο του Στάθη

Ο Κροκόδειλος Κλαδάς με γνήσιο Λακωνικό σθένος και πνεύμα του απάντησε πως «δεν έχω ανάγκη υπόδουλης γης,αλλά ελεύθερης…».

Τελικά ο πόλεμος Τουρκίας-Βενετίας, εξερράγη το 1463.Ο αρχιστράτηγος των Ενετικών δυνάμεων στην Ελλάδα,έστειλε προκηρύξεις παντού και καλούσε τους Πελοποννησίους να επαναστατήσουν κατά του «κοινού εχθρού».

Οι Έλληνες υπάκουσαν και πρώτοι οι Μανιάτες υπό τον Κλαδά,ο οποίος κάλεσε σε γενι- κή συνέλευση όλους τους οπλαρχηγούς της Μάνης στο Οίτυλο και όλοι τον εξουσιοδό- τησαν να ηγηθεί των πολεμικών ενεργειών παρά το πλευρό των Ενετών.Ακολούθησαν η Αρκαδία,η Σπάρτη,η Κόρινθος,η Πάτρα,το Άργος και η Μονεμβασιά.

Ο πρώτος χρόνος των επιχειρήσεων,έφερε νίκες και όλα τα φρούρια της Πελοποννήσου έπεσαν στα χέρια των Ελλήνων και των Ενετών.Ο θάνατος όμως του Αρχηγού των Ενετών Βερθόλδου της Έσσης στην πολιορκία της Ακροκορίνθου και η αντικατάστασή του από τον άπειρο και ανίκανο Βαρβαρίγο,άλλαξε την πορεία του πολέμου.

Οι Ενετοί τελικά θα υπογράψουν μιαν επαίσχυντο συνθήκη με τους Τούρκους,θα κρα- τήσουν μεν για λογαριασμό τους τα παράλια φρούρια της Πελ/σου,αλλά και θα εγκατα- λείψουν τους Μανιάτες στην μοίρα τους.Τον δε Κλαδά θα υποχρεωθούν να τον επικηρύ- ξουν ζωντανό ή νεκρό για το κολοσσιαίο ποσό της εποχής εκείνης των 10.000 χρυσών δουκάτων.

Η σημαία του Κ. Κλαδά

Οργισμένοι οι Μανιάτες από την παρασπονδία των Ενετών και υπό την ηγεσία πάντα του Κλαδά,απτόητοι και μανιασμένοι θα κηρύξουν πόλεμο και κατά της Βενετίας.

Ο Σουλτάνος φοβούμενος ότι η Δύση μπορούσε να συνασπισθεί εναντίον του, απεφάσισε να εισβάλει στην Μάνη με μια μεγάλη στρατιά προκειμένου να συντρίψει την ανταρσία των Μανιατών.

Ο Κροκόδειλος Κλαδάς θα διατάξει την εκκένωση του Οιτύλου και των άλλων πόλεων.Τα γυναικόπαιδα θα κρυφτούν σε απάτητα βουνά και ο ίδιος με τις δυνάμεις του,θα απο- συρθούν σε επίκαιρα σημεία περιμένοντας την Τουρκική στρατιά να εισβάλει στην έρημη Μάνη.

Οι Τούρκοι στο πέρασμά τους έσπειραν φωτιά και καταστροφή.Ο Κλαδάς, αφού τους εγκλώβισε στο εσωτερικό της Μάνης,επετέθη και απέκλεισε κάθε δίοδο διαφυγής.Η ήττα των Τούρκων υπήρξε συντριπτική.

Ακολούθησε και δεύτερη εκστρατεία των Τούρκων αργότερα,χωρίς να σταματήσουν και στο ενδιάμεσο οι μάχες φθοράς των αντιπάλων.Τελικά ο Κλαδάς,αφού θα διασκορπίσει στα όρη εν ασφαλεία τους πολεμιστές του, θα αναχωρήσει μετά από αμέτρητες περιπέ- τειες από το Πόρτο-Κάγιο και θα καταφύγει στην Νεάπολη όπου ο βασιλιάς Φερδινάν- δος θα τον δεχτεί και θα τον φιλοξενήσει με ιδιαίτερες τιμές.

Αδυνατώντας όμως να παραμένει άπραγος και γεμάτος νοσταλγία,φεύγει για την Ήπειρο -τόπο καταγωγής των προγόνων του- και τίθεται στην πολεμική υπηρεσία του Ιωάννη Καστριώτη,γιου του Σκεντέρμπεη,συνεχίζοντας ασταμάτητα τους αγώνες του κατά των Τούρκων για τρία ολόκληρα χρόνια.

Θα επιστρέψει ξανά στην Μάνη,θα οργανώσει μια νέα δύναμη από 15.000 Μανιάτες και θα συνεχίσει τον αμείλικτο πόλεμο κατά των Τούρκων με αμέτρητες μάχες,έχοντας στο πλευρό του αυτή την φορά και τους μετανοημένους Ενετούς,που είχαν αντιληφθεί ότι δεν μπορούσαν να εμπιστεύονται τους Τούρκους.

Ο Κροκόδειλος Κλαδάς θα επιστρέψει και πάλι στην Ήπειρο και με μια μικρή ομάδα επαναστατών θα επιτεθεί κατά της Χειμμάρας.Εκεί θα πέσει ηρωικά αντιμετωπίζοντας υπέρτερες δυνάμεις και θα περάσει στην αθανασία σαν ο Θρυλικός Ιππότης των αγώνων της Μάνης,αλλά και ο ηγέτης της πρώτης μεγάλης επανάστασης των Ελλήνων ενάντια στον κατακτητή,που δεν θα σταματήσουν μέχρι τον 20ο αιώνα.

Από άρθρο του Κων/νου Α. Καρακάση στο ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΝΟΡΑΜΑ Τ. 11 Δεκέμβριος 1998.

Μεταγενέστερο οικόσημο της οικογένειας Κλαδά από τον κώδικα 482 του αρχείου του πανεπιστημίου της Πάδοβας όπως δημοσιεύτηκε από τον Ι. Τυπάλδο Λασκαράτο κ.α. στο Δελτίο Εραλδικής και Γενεαλογικής Εταιρίας Ελλάδος, 6 (1986), σ. 181.

Περί Κροκοδείλου Κλαδά του Νίκου Εγγονόπουλου

! ποιός είταν ο Κροκόδειλος Κλαδάς?

! είταν πραγματικά κορκόδειλος

και ψεύτικα κι’ απατηλά

τα κλαύματά του

μεσ’ στη νύχτα?

όχι: πραγματικά είταν αϊτός

που έκλαιγε αληθινά

τη νύχτα

(δηλαδή κατά της νύχτας τη διάρκεια

και για τη νύχτα της σκλαβιάς

που έπνιγε άσπλαχνα-βαρειά-

ολόκληρη τη χώρα)

αλλά τα κλαύματα γι’αυτόν είσαν εκτόνωση

κάποτε τα δάκρυα στέρευαν

και μέσα του ξύπναγε ο πόθος κι’ η ελπίδα της αυγής:

όλα να τα βαρέση χάμου

και ν’ανοίξη

τα φτερά του

«Στην κοιλάδα με τους ροδώνες», Ίκαρος,1978,

Διαβάστε εδώ μια περιεκτική ιστορική μελέτη της φιλολόγου Δ. Βαρσάμη για τον Κρ. Κλαδά  

Γ.Β. Πέππας

Ασταμάτητη η υπονόμευση/πρόκληση στη Θράκη

ΤΟ ΤΟΥΙΤ ΤΟΥ ΨΕΥΔΟΜΟΥΦΤΗ ΞΑΝΘΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ 29/1

Posted on Φεβρουαρίου 1st, 2015

Ας είναι χαρμόσυνη η 29η Ιανουαρίου-ημέρα Εθνικής Αντίστασης μας. Η τουρκομουσουλμανική μειονότητα δυτικής Θράκης χτες ήταν τουρκική. Σήμερα είναι τουρκική. Και Θεού θέλοντος  και αύριο θα είναι τουρκική.

Αχμέτ Μέτε

Τουίτερ  29/1/2015