Λαϊκές ιστορίες για τους καλικάντζαρους από τους παλιούς αρβανιτόφωνους των Μεσογείων

ΟΙ ΚΑΛΙΚΑΤΖΑΡΟΙ ΣΤΗΝ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ ΤΩΝ ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ

Οι δοξασίες για τους καλικάντζαρους ήσαν στα Μεσόγεια σχεδόν όμοιες,όπως και στην υπόλοιπη Ελλάδα.Τους ονόμαζαν «κάλκες»,γένους θηλυκού,ονομ. η κάλκα.Πίστευαν πως ήσαν προηγουμέ-νως άνθρωποι πολύ κακοί,που είχαν κάνει διάφορα κακουργήματα και γι’ αυτό ο Θεός τους κατα-δίκασε να βρίσκονται σ’ αυτή την κατάσταση.Ήσαν μαύροι,πολύ αδύνατοι,κοκαλιάρηδες,μαλλιαροί και γυμνοί.

Έρχονταν στα σπίτια για να πειράζουν και να ενοχλούν τους ανθρώπους από την παραμονή των Χριστουγέννων και έφευγαν την παραμονή των Φώτων,όταν ερχόταν στα σπίτια ο παπάς ψάλλο-ντας το «Επεφάνη σήμερον τη οικουμένη και το φως σου,Κύριε,εσημειώθη εφ’ ημάς» και το «εν Ιορ-δάνη βαπτιζομένου σου,Κύριε».

Κατουρούσαν στα… αυτιά των ανθρώπων

Οι καλικάντζαροι έμπαιναν στα σπίτια τη νύχτα από τις καμινάδες ή από τις πόρτες,όταν δεν τις α-μπάρωναν καλά.Χτυπούσαν τους ανθρώπους που κοιμούνταν και κατουρούσαν μέσα στ’ αυτιά τους.Κατουρούσαν επίσης μέσα στα κανάτια που είχαν νερό ή σε άλλα δοχεία,έκαναν ζημιές,έσπα-γαν αντικείμενα και μαγάριζαν το καθετί.Γι’ αυτό οι νοικοκυρές βούλωναν καλά τα κανάτια τους, δεν άφηναν τη νύχτα ρούχα απλωμένα στην αυλή,για να μη τα μαγαρίσουν,έβαζαν τις γλάστρες μέσα στο δωμάτιο,για να μη τις κατουρήσουν και ξεραθούν τα φυτά.Σε όσους κρυφάκουγαν τις συ-νομιλίες άλλων,έλεγαν: «Μην κρυφακούς (αρβ.: μος μπα βεςς - μη στήνεις αυτί),γιατί τη νύχτα θα έρθουν οι κάλκες να σου κατουρήσουν το αυτί και θα κουφαθείς».

Τις μέρες των εορτών δεν έδεναν τις νύχτες τα σκυλιά,αλλά τα άφηναν ελεύθερα,ώστε να μπορούν να κυνηγούν τους καλικάντζαρους που έμπαιναν στις αυλές των σπιτιών.

Την παραμονή των Θεοφανείων,που έφευγαν τα ξωτικά,οι νοικοκυραίοι καθάριζαν τις καμινάδες των σπιτιών από τις καπνιές και τις στάχτες του τζακιού και τις πετούσαν μακριά,γιατί μπορεί να τις είχαν μαγαρίσει οι καλικάντζαροι.

Περιστατικά με καλικάντζαρους

1) Στο Λιόπεσι τα κορίτσια του Γιωρ’ Χούντα,επειδή φοβόντουσαν τους καλικάντζαρους,κοιμήθηκαν ένα βράδυ μαζί με τους γονείς τους.Παρόλα αυτά,μια απ’ αυτές,καθώς κοιμόταν,ξύπνησε νομίζο-ντας πως την μαγάρισε κάποιος καλικάντζαρος.Έβαλε τις φωνές και σήκωσε όλη τη γειτονιά στο ποδάρι.Στην πραγματικότητα δεν ήσαν ασφαλώς οι καλικάντζαροι,αλλά οι κλωστές της προκόβας (=είδος βαριάς φλοκάτης),με την οποία ήσαν σκεπασμένα τα κορίτσια,που μπήκαν στο αυτί της μιας απ’ αυτές και το γαργαλούσαν.Το αστείο ήταν πως τα κορίτσια ισχυρίζονταν ότι πραγματικά είδαν τους καλικάντζαρους.

2) Κάποιος Μεσογείτης έζεψε το μουλάρι του στο κάρο και πήγαινε τις μέρες των γιορτών στο Σκου-ντούπι (κοντά στο Μενίδι και Λιόσια),για ν’ αλέσει το στάρι του στο μύλο.Ξεκίνησε πολύ πρωί,δεν είχε ακόμα ξημερώσει.Κι ενώ αυτός οδηγούσε το κάρο,είδε ότι πάνω στα σακιά με το στάρι καθόταν ένας καλικάντζαρος,που τραγουδούσε κι έλεγε στ’ αρβανίτικα:

Άντε θες,κέτε θες

Εδέ νιέ κοκογκιέλ νε μες.

δηλ.: Από ’δω σακί, από κει σακί

κι ένας κόκορας στη μέση.

Ο άνθρωπος φοβήθηκε πολύ,κατέβηκε από το κάρο και συνέχισε το δρόμο του πεζός,τραβώντας το μουλάρι του από τα ηνία.Ο καλικάντζαρος τον συνόδευε από τη Μπότα εμπάρδε (=Άσπρα Χώματα) του Λιοπεσιού μέχρι το Σταυρό (αρβ.: «γκρικ»),οπότε ξημέρωσε και το εξωτικό εξαφανίστηκε.

«Καλικάντζαροι μαγαρισμένοι…»

Τις μέρες των εορτών οι γιαγιάδες έλεγαν στα μικρά παιδιά ιστορίες με καλικάντζαρους και τρα-γουδάκια,για να τους εξορκίσουν,όπως αυτό:

Καλκαντζάρ’ μαγαρίσουρ’

Καλκαντζάρ’ τε προγκίσουρ΄

Καλκαντζάρ’ με κουμπόρε

Εδέ με σκόπινε νε ντόρε

Ίκενι σε ντο να ζένε ντόρενε

Ντο μα μάρενε εδέ φόρενε.

δηλ.: Καλικαντζάροι μαγαρισμένοι

καλικαντζάροι προγκισμένοι

καλικαντζάροι με κουδούνια

Φύγετε γιατί το χέρι θα μας πιάσουν

τη δύναμή μας θα αρπάξουν.

Σημειώσεις Γιάννη Βασ. Πέππα: 1.Ανάρτηση της κ. Γ. Καλαβρέτζου στην fb ομάδα μου Αρβανίτες στις 2 Ιανουαρίου 2014,χωρίς αναφορά πηγής.Πιθανότατα,πρόκειται για κείμενο του Μεσογείτη ε-ρευνητή Γ. Πρόφη.

2.Η ιστορία με τον χωρικό που πήγαινε στον μύλο είναι κοινή (και συνήθως προσωποποιημένη) σχε-δόν σε όλες τις περιοχές των αρβανιτοφώνων.Το δίστιχο του καλικάντζαρου ποικίλλει.

3.Ας μεταφράσουμε σωστά το τελευταίο 6στιχο: 

Καλκαντζάροι μαγαρισμένοι

καλκαντζάροι προγκισμένοι

καλκαντζάροι με κουμπούρι (κουδούνια;)

και με ραβδί στο χέρι

Φύγετε,(γιατί) αν μας πιάσουν στα χέρια (τους)

θα μας πάρουν και τη δύναμή (μας).

Το όμορφο παραμύθι των Καλικάντζαρων!

Ο ΘΡΥΛΟΣ ΤΩΝ ΚΑΛΙΚΑΝΤΖΑΡΩΝ,ΕΝΑ ...ΓΝΩΣΤΟ ΠΑPΑΜΥΘΙ

Στο άκουσμα της λέξης (καλικάντζαρος) έρχεται στο μυαλό μου η εικόνα της γιαγιάς κοντά στο τζά-κι,που διηγείται στα εγγονάκια της ιστορίες από τα «χρόνια τα παλιά».Τότε που ο κόσμος ήταν πιο α-πλός στη σκέψη και τη συμπεριφορά και θυμόταν και τηρούσε έθιμα και δοξασίες που τώρα μοιά-ζουν τόσο νοσταλγικά μακρινές.

Τι ήταν όμως αυτοί οι καλικάντζαροι;

Οι γιαγιάδες απαντούν με περισσή σιγουριά,λες και τους είχαν δει με τα μάτια τους: Αερικά,ξωτι-κά,που κάθε νύχτα το δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων κυκλοφορούν στους δρόμους και τα χαλά-σματα του χωριού.Έτσι άκουγαν με ευλαβική προσοχή τα εγγονάκια τις ιστορίες αυτές και λίγο ο φόβος,λίγο ότι η γιαγιά ήταν πολύ πειστική στη διήγησή της,τα μικρά κάθονταν ήσυχα,χωρίς να τα-λαιπωρούν τις μαμάδες που είχαν αμέτρητες δουλειές τις μέρες εκείνες.

Μα πώς ξεκίνησε όλο αυτό το «παραμύθι»; Είναι εύκολο να απαντήσει κανείς αν σκεφτεί πόσο με-γάλη και ανεξάντλητη είναι η φαντασία του λαού μας.

H αρχή του ...μύθου ξεκινά από τους αρχαίους χρόνους,όπου πίστευαν ότι οι ψυχές έβρισκαν την πόρτα του Άδη ανοιχτή και μπορούσαν έτσι να ανεβαίνουν στον πάνω κόσμο όποτε ήθελαν,χωρίς κανένα περιορισμό.Αργότερα,οι Βυζαντινοί γιόρταζαν το Δωδεκαήμερο με μουσική,τραγούδια, χορό και μασκαρέματα.

Όπως λοιπόν οι άνθρωποι ήταν μασκαρεμένοι,με καλυμμένα τα πρόσωπά τους,μπορούσαν να κά-νουν ότι ήθελαν χωρίς ντροπή και χωρίς να υπολογίζουν τίποτα.Έτσι μπορούσαν να μπουν στα σπί-τια των άλλων κάνοντας φασαρία ή τραγουδώντας και ζητούσαν γλυκά ή λουκάνικα από τους οικο-δεσπότες για να φύγουν.Ακόμα και από τις καμινάδες μπορούσαν να εισβάλλουν σ' ένα σπίτι.Όλα αυτά συνεχίζονταν για δώδεκα ημέρες,μέχρι την παραμονή των Φώτων.Με το μεγάλο Αγιασμό,ό-λα σταματούσαν και οι άνθρωποι ησύχαζαν.

H μεγάλη φαντασία του λαού μας όλες αυτές τις συνήθειες των βυζαντινών χρόνων τις μετέτρεψε σε πλάσματα περίεργα,αλαφροΐσκιωτα,που ανεβαίνουν στη γη από τον κάτω κόσμο προσπαθώ-ντας να τα κάνουν όλα άνω-κάτω.Κάπως έτσι «γεννήθηκαν» οι καλικάντζαροι,εκείνα τα μικροσκο-πικά πλάσματα με τα μεγάλα αυτιά,τις περίεργες μύτες και τα γαμψά νύχια.

Γιατί οι καλικάντζαροι ανεβαίνουν πάνω στη γη,γιαγιά; Πού είναι όλο τον υπόλοιπο χρόνο; Γιατί διαλέγουν αυτές τις μέρες και όχι κάποιες άλλες;

Αυτές ήταν οι μόνιμες ερωτήσεις των εγγονιών,που άκουγαν με δέος αλλά και με κάποια ελαφρά δυσπιστία.Οι απαντήσεις της γιαγιάς όμως ήταν πάντα κατατοπιστικές και σχεδόν αποστομωτικές.

Όλο το χρόνο,οι καλικάντζαροι,ζουν κάτω από τη γη και άλλος με τσεκούρι,άλλος με πριόνι,άλλος με τα γαμψά του νύχια προσπαθούν να κόψουν το δέντρο που κρατά τη γη.Κόβουν συνεχώς από το πρωί μέχρι το άλλο πρωί.Εκεί κοντά στα Χριστούγεννα το δέντρο θέλει πολύ λίγο ακόμα,για να κο-πεί τελείως.Τότε κι αυτοί,το παρατούν και ανεβαίνουν πάνω στη γη,για να ταλαιπωρήσουν τους δό-λιους τους ανθρώπους,με τα καμώματά τους.

Βρίσκουν ευκαιρία βλέπετε,γιατί ο μικρός Χριστός είναι Αβάπτιστος ακόμα και τα νερά «αβάπτιστα» κι αυτά κι έτσι τους χωράει κι αυτούς ο τόπος,για να κάνουν τις «ζαβολιές» τους.Τα Θεοφάνεια όμως, που βαπτίζεται ο Χριστός,αυτοί έντρομοι ξαναγυρίζουν κάτω από τη γη και με έκπληξή τους διαπι-στώνουν ότι το δέντρο που την κρατά,είναι άκοπο,ανέπαφο και ξεκινούν πάλι από την αρχή.Έτσι βάζουν σκοπό τους να κάνουν το ίδιο τον άλλο χρόνο και την παθαίνουν πάλι και τον άλλο χρόνο πάλι και ξανά.

Και τι κάνουν δηλαδή; Τι κάνουν; Και τι δεν κάνουν! Έτσι όπως είναι μαυριδεροί,τριχωτοί και μι-κροσκοπικοί,ανεβαίνουν σιγά-σιγά από τις τρύπες τους στη γη και περιμένουν την ώρα που θα σμί-ξει η μέρα με τη νύχτα,για να μπουν στα σπίτια να κάνουν ζημιές,να λερώσουν το σπίτι,να «μαγαρί-σουν» το νερό,να φάνε το φαγητό,ειδικά αν είναι χοιρινό.Οι καλικάντζαροι λατρεύουν το χοιρινό! Είναι δε τόσο ευκίνητοι,που μπορούν να σκαρφαλώσουν εύκολα στα δέντρα,να πηδήσουν στις σκε-πές,να σπάσουν τα κεραμίδια,να μπουν στις καμινάδες.

Αυτός είναι ο λόγος που τα τζάκια είναι πάντα αναμμένα όλο το δωδεκαήμερο.Οι καλικάντζαροι φοβούνται τη φωτιά! Αν σε πετύχουν στο δρόμο τους πεζό; Αλλοίμονο σου,θα υποφέρεις.Είναι ικα-νοί να πηδήσουν στην πλάτη σου,να σε τραβολογάνε,να χορεύουν πάνω σου ή να πάρουν την πιο άγρια μορφή τους,προσπαθώντας να σε φοβίσουν.

Μα δεν μπορεί κανένας να προφυλαχτεί απ' αυτούς; ρωτούσαν αμέσως τα εγγονάκια.

Μα γιατί νομίζετε οι νοικοκυρές σκέπαζαν το χοιρινό τους με σπαράγγια; Για να το γλυτώσουν απ' αυτούς.Βλέπετε,τα σπαράγγια όταν μαραθούν ξεραίνονται και γίνονται σαν αγκάθια.Έτσι,κανένας καλικάντζαρος δεν τολμά να πλησιάσει το χοιρινό ή τα λουκάνικα.Και δεν σταματούσαν εκεί.Μά-ζευαν ότι δοχεία άδεια είχαν και τα έβαζαν γύρω από την καπνοδόχο.Όταν οι καλικάντζαροι τα δουν,αρχίζουν σα βλάκες που είναι,να τα μετρούν.Δεν μπορούν όμως να μετρήσουν πάνω από το δύο,γιατί μπερδεύονται.Έτσι τους παίρνει το ξημέρωμα να μετρούν και να ξαναμετρούν... ένα-δύο, ένα-δύο.Με το πρώτο φως της μέρας πρέπει να εξαφανιστούν κι έτσι γλιτώνει το σπίτι και η ηρεμία του.Άλλοι πάλι,έριχναν αλάτι στη φωτιά.Ο κρότος που κάνει το αλάτι όταν καίγεται, τους φοβίζει και όπου φύγει-φύγει.

Εκείνο όμως που τους κρατά σίγουρα μακριά,είναι το λιβάνι.Γι' αυτό οι νοικοκυρές λιβάνιζαν κάθε απόγευμα όλο το δωδεκαήμερο και κρατούσαν το Θυμιατήρι να λιβανίζει συνεχώς,έτσι ώστε να μην πλησιάζει κανείς τους.

Όταν πια οι καλικάντζαροι έφευγαν,την ημέρα των Φώτων,η στάχτη από το τζάκι μαζευόταν και πεταγόταν σε μέρος που δεν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί,όπως καθαριζόταν και το τζάκι,καθώς και το εικονοστάσι,το καντήλι και οι ίδιοι οι άνθρωποι,γιατί οι κατρουλήδες,όπως αλλιώς τους έλε-γαν,μπορούν να «μαγαρίσουν» τα πάντα.

Έτσι κάπως τέλειωνε η ιστορία των γιαγιάδων αφήνοντας τα εγγονάκια κοιμισμένα κοντά στη ζε-στασιά της φωτιάς,δημιουργώντας παιδικές αναμνήσεις,τρυφερές,γεμάτες φαντασία περισσότερο, παρά φόβο....

Πηγή:  Το περιοδικό μας,Βαρνάβας Αττικής,τ. 10,(Νοέμ.-Δεκ. 2009-Ιαν.2010),σελ. 11 (από μαρίνα κατσίκη).

Διαβάστε ακόμα:

Δαιμόνια και ξωτικά στην λαϊκή αντίληψη των Ελλήνων αρβανιτών

Βάσω Κιούση, Τα Κάλαντα στα Μεσόγεια

Γιάννης Β. Πέππας,Οι αρχαιοελληνικές Κάλλκες των Αρβανιτών

Οι γιορτές του 12ήμερου στον Βαρνάβα,παλιότερα

Η "Βασίλα" της Πρωτοχρονιάς

Ταινία για τον Μάρκο Μπότσαρη στο Hollywood!

Κι’ όμως είναι αλήθεια. Όταν βρέθηκα (ο Νίκος Μουρατίδης) με τονSimon Kassianides για να κάνουμε μια κουβεντούλα και μου είπε γι’ αυτήν την ταινία ενθουσιάστηκα. Επί τόπου τον έβαλα να ανοίξει το tablet για να μου στείλει φωτογραφίες.

Η ταινία λέγεται Cliffs of Freedom και ο Simon φοράει φουστανέλα.

• Ναι φοράω… και είμαι ενθουσιασμένος. Είναι μια ερωτική ιστορία κατά την διάρκεια της Ελληνικής επανάστασης του 1821. Ο χαρακτήρας που παίζω λέγεται Γρηγόρης, αλλά στην ουσία είναι ο Μάρκος Μπότσαρης.

Στην ταινία που είναι υψηλού προϋπολογισμού (γυρίστηκε κατά ένα μεγάλο μέρος στην Santa Fe της Καλιφόρνια) και θα παρουσιαστεί για πρώτη φορά στις Κάννες το 2017, παίζουν οι: TaniaRaymonde, Christopher Plummer, Simon Kassianides, Billy Zane, Costas Mandylor κ.α. Ήταν να παίξει και η Faye Dunnaway αλλά τελευταία στιγμή την αντικατέστησαν με την μεγάλη ηθοποιό και τραγουδίστρια του θεάτρου, Patti LuPone.

Αποκλειστικές φωτογραφίες από το αρχείο του Simon για το nikosonline.gr

Η ταινία θα παιχτεί πρώτη φορά στις Κάννες τον Μάϊο του 2017, αλλά εσείς διαβάζετε γι’ αυτήν από τώρα στο nikosonline.gr

Δείτε τρέιλερ της ταινίας πατώντας εδώ

——————————————

Δείτε ακόμα:

Ο Έλληνας Μάρκος Μπότσαρης

Ρόζα Μπότσαρη

W. M. Leake,Researches in Greece (1814)

Δ. Γιώτας-Μ. Γιώτα,Ήθη κι έθιμα κατά την γέννηση,τον γάμο & τον θάνατο στο παλιό Μενίδι

Ο Δημήτρης Γιώτας,αυτός ο εξαιρετικός ερευνητής και αρχειοδίφης,δεν είναι Μενιδιάτης ούτε Αρβανίτης.Πα-ντρεύτηκε Μενιδιάτισσα όμως (Μαίρη Δαμάσκου) και έ-κτοτε ζει μόνιμα στο Μενίδι.

Η συμβολή του στην ανάδειξη της ιστορίας και των παρα-δόσεων αυτού του τόπου είναι μεγάλη.

Εδώ,παρουσιάζω μια λαογραφική μελέτη του,στην οποία συνέπραξε καθοριστικά η σύζυγός του.Αποτελεί χαρακτη-ριστικό δείγμα ευρύτερου σχετικού έργου.Παρουσιά-στηκε από το ζεύγος Γιώτα ως εισήγηση στο Δ΄ Συ-μπόσιο Ιστορίας-Λαογραφίας Αττικής (Άνω Λιόσια, 14.9.1991).Την μεταφέρω,όπως δημοσιεύτηκε στο περιο-δικό Λαμπηδόνα του Δήμου Ασπροπύργου,το οποίο πλέ-ον δεν κυκλοφορεί.

Οφείλω να τονίσω ότι τα περιγραφόμενα Μενιδιάτικα ή-θη και έθιμα εκφράζουν απολύτως και άλλα (μάλλον ό-λα) αρβανιτοχώρια της Αττικής.Στο χωριό μου λ.χ.,τον Βαρνάβα,ίσχυαν ακριβώς τα ίδια!

Γιάννης Βασ. Πέππας

Κάντε λήψη - διαβάστε: 

Δ. Γιώτας-Μ. Γιώτα,Ήθη κι έθιμα κατά την γέννηση,τον γάμο & τον θάνατο στο παλιό Μενίδι

 

Δείτε ακόμα:

Δημήτρης Γιώτας,Παλιά μοναστήρια της Πάρνηθας

Ο Μενιδιάτης ζωγράφος ΧΡΗΣΤΟΣ ΤΣΕΒΑΣ

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΜΕΝΙΔΙΑΤΩΝ (& άλλων Αρβανιτών) ΣΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821

Η αποκαλυπτική ομιλία του βρετανού πρωθυπουργού Lloyd George για τις ελληνικές επιχειρήσεις στη Μικρασία

Η αποκαλυπτική ομιλία του βρετανού πρωθυπουργού Lloyd George κατά τη συζήτηση στο βρετανικό Κοινοβούλιο,στις 4 Αυγούστου 1922,για τις ελληνικές επιχειρήσεις στη Μικρασία.

Πρωθυπουργός (ο Lloyd George): Από όσα είπε ο εντιμότατος και γενναίος βουλευτής του Central Ηull (πλωτάρχης Kenworthy) ελάχιστα είναι εκείνο που μπορώ να συμφωνήσω μ' αυτά.Διατύπωσε όμως μια υ-πόδειξη που θα την αποδεχτώ,ότι δηλαδή θα ήταν ευκταίο πριν διακόψουμε τη συνεδρίαση να συζητήσουμε για τις υποθέσεις της Εγγύς Ανατολής.Η κυβέρνηση δεν έχει να αποκρύψει τίποτε από την πολιτική της.Συμ-φωνώ με την υπόδειξη του εντιμότατου και γενναίου φίλου... ότι είναι επιθυμητό περισσότερο από κάθε τι άλλο να αποκατασταθεί η ειρήνη στο τμήμα αυτό του κόσμου... Ο εντιμότατος και γενναίος βουλευτής του Central Ηull παρουσίασε στη Βουλή την εικόνα μιας φιλικής Τουρκίας που δυσαρεστήθηκε εξαιτίας της πολιτικής της κυβέρνησής μας... Φαίνεται (όμως) ότι λησμόνησε εντελώς την πρόσφατη ιστορία αυτής της χώρας.Λησμό-νησε... τα Δαρδανέλλια (όπου οι Τούρκοι με τους Γερμανούς απόκρουσαν τους αγγλογάλλους κι εμπόδισαν την αποστολή βοήθειας προς την τσαρική Ρωσία,αυτό το αίτιο -ανάμεσα σε άλλα- συντέλεσε ίσως στη Ρωσική Επανάσταση).Υπάρχει και μια άλλη αυταπάτη... ότι η κατάληψη της Σμύρνης και το σχέδια της Συνθήκης των Σεβρών υπήρξαν αποκλειστικά έργο της Μεγάλης Βρετανίας.Προφανώς δεν έχει (ο Kenworthy) σαφή γνώση των γεγονότων.Όσα έγιναν εκεί υπήρξαν έργο επιτροπής που ορίστηκε από τις μεγάλες δυνάμεις (Γαλλία,Ιτα-λία,Ιαπωνία και Βρετανία)... Καμιά παρέμβαση ποτέ δεν κάναμε στο έργο της Επιτροπής εκείνης.

  Αφήσαμε τους αντιπροσώπους να διατυπώσουν τις υποδείξεις τους και εκείνοι -με βάση τα αντικειμενικά δεδομένα- υπόδειξαν ότι η Σμύρνη και τα γειτονικά βιλαέτια έπρεπε να παραχωρηθούν στην Ελλάδα,γιατί ή-ταν ελληνικά ως προς τον πληθυσμό,τα οικονομικά συμφέροντα και την ιστορία... Η μόνη δύναμη που δε διατύπωσε γνώμη (δε συμφώνησε) ήταν η Ιταλία,για λόγους προφανείς΄ η Ιταλία εκείνο τον καιρό διεκδικούσε τη Σμύρνη για λογαριασμό της... Είναι απόλυτα αληθινό ότι η Γαλλία άλλαξε από τότε γνώμη,για λόγους που είναι πασίγνωστοι,αλλά αυτό δεν ήταν δική μας υπόθεση... Επιθυμώ να καταστήσω απόλυτα σαφές τούτο,ότι η πτώση του κ. Βενιζέλου (1 Νοέμβρη 1920) και η παλινόρθωση του βασιλιά Κωνσταντίνου,προκάλεσαν στη γαλ-λική κοινή γνώμη κάποια ψυχρότητα απέναντι στην Ελλάδα... Δυο φορές κάναμε προσπάθειες για να επιτευ-χθεί συμφωνία ειρήνευσης ανάμεσα στα ενδιαφερόμενα μέρη.Πρώτη φορά στο Λονδίνο,όπου συμφωνήθηκαν σημαντικές τροποποιήσεις στη Συνθήκη των Σεβρών... (αλλά τελικά δεν αποδέχτηκαν οι Τούρκοι)... Διατυπώ-θηκε ως προκαταρκτικός όρος ότι έπρεπε να προηγηθεί ανακωχή... Η Ελλάδα δέχτηκε,η κυβέρνηση της Άγκυρας αρνήθηκε... Ο Κεμάλ επέμενε να προηγηθεi αποχώρηση του ελληνικού στρατού.... Ο ελληνικός στρατός απάντησε: "Δεν μπορούμε να αφήσουμε τις θέσεις μας και το λαό μας πριν να μάθουμε ποιες εγγυ-ήσεις ενσωματώθηκαν στη συνθήκη για την προστασία αυτού του λαού".Αυτό δεν ήταν παράλογο.Ο αξιότιμος και γενναίος βουλευτής δέχεται με απόλυτη ειλικρίνεια ότι έγιναν βιαιότητες από τους Τούρκους.Επέμενε με μεγάλη αγανάκτηση σε μια δυο περιπτώσεις βιαιότητας από την πλευρά των Ελλήνων.Αλλά δεν είδα τον ίδιο τόνο αγανάκτησης,όταν αναφέρθηκε στις Τούρκικες βιαιότητες.Φύλαξε την οργή του μόνο για τους Έλληνες...

Αναρωτιέμαι αν ο εντιμότατος και γενναίος βουλευ-τής είδε την έκθεση της αμερικανικής αποστολής για τις βιαιότητες που διαπράχθηκαν στον Πόντο... Δεκάδες χιλιάδες γυναίκες και παιδιά εκτοπίστηκαν και δεκάδες χιλιάδες βρήκαν εκεί το θάνατο...

Οι Έλληνες είχαν δικαίωμα να πουν: «Πριν αποσυρ-θούν τα στρατεύματά μας από τις γραμμές που κα-ταλάβαμε... θέλουμε να έχουμε κάποια εγγύηση ότι δε θα συμβεί εκεί ό,τι έγινε στον Πόντο»... Δε μας συγχωρούσαν οι περιστάσεις να αφήσουμε το ε-μπόριο της περιοχής να τελεί κάτω από συνθήκες αβεβαιότητας και ανωμαλίας.Αλλά οι Τούρκοι σκό-πιμα επέμεναν σ' αυτό.Επιπλέον ανέτρεψαν την ι-σορροπία των προτάσεων των Παρισίων κι έτσι α-πόδειξαν ότι δεν αξίζουν να τους εμπιστευτεί κανείς πλήρη κυριαρχία και εξουσία σε περιοχή όπως το βι-λαέτι της Σμύρνης... Ο Τούρκος είναι ανατολίτης.Γνωρίζει πολλά.Ίσως δε γνωρίζει πάντα την αξία του χρόνου, αλλά στη διπλωματία επιδιώκει πάντα να κερδίζει χρόνο.Στηρίζεται στην ελπίδα ότι η άλλη πλευρά θα ενδώσει πρώτη... Λησμονώ ποιος είπε ότι δεν υπήρξαμε δίκαιοι και προς τις δυο πλευρές (Έλληνες και Τούρκους).Δεν είμαι βέβαιος ότι υπήρξαμε.Τι συνέβη; Διεξάγεται πόλεμος ανάμεσα στην Τουρκία και την Ελλάδα.Υπερασπί-ζουμε την πρωτεύουσα του ενός μέρους (την Κων/λη) ενάντια στο άλλο μέρος... Αν δεν ευρισκόμασταν εκεί,δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία ότι οι Έλληνες μπορούσαν μέσα σε ελάχιστες ώρες να καταλάβουν εκείνη την πρω-τεύουσα... Υπάρχουν ακόμη ενδείξεις,ίσως όχι εντελώς αβάσιμες,ότι οι κεμαλικές δυνάμεις ανεφοδιάζονται από την Ευρώπη... Οτιδήποτε και αν συμβεί πρέπει να εξασφαλίσουμε αρκετή προστασία για τις μειονότητες στο τμήμα αυτό της Μικράς Ασίας... Εγγύηση δεν εννοώ το λόγο της Άγκυρας.Ο λόγος αυτός δόθηκε επίσης στην Αρμενία.Ποια ήταν τελικά η αξία του;... Συμφωνώ ότι υπήρξε εποχή που η Τουρκία ήταν ανεκτική και σε γε-νικές γραμμές επιεικής απέναντι στους αλλόφυλους και αλλόθρησκους.Αλλά σήμερα επικρατεί άλλο πνεύμα που εμπνέει πολλούς απ' αυτούς που διευθύνουν την πολιτική της χώρας αυτής...Υπάρχει κάτι ακόμη που ει-πώθηκε από τον εντιμότατο φίλο μου στον πολύ ενδιαφέροντα λόγο του.Ότι αναμφίβολα η Ελλάδα υποφέρει από τον ατυχή διχασμό ανάμεσα στους οπαδούς του Βενιζέλου και του Κωνσταντίνου,που παραλύει τις προ-σπάθειές της.Είναι αξιοσημείωτο ότι αυτή κατόρθωσε όσα κατόρθωσε.Διατήρησε στρατό,στρατό πολυάριθ-μο.Μου έχουν πει ότι υπάρχουν στρατιώτες που δεν έχουν επιστρέψει στα σπίτια τους εδώ και 12 χρόνια -χωρικοί που άφησαν τα χωράφια τους- και ότι οι άνθρωποι αυτοί είναι ακόμα πρόθυμοι να συνεχίσουν τον αγώνα για να λευτερώσουν τους ομοεθνείς τους.Έχουν υποστεί οικονομικές θυσίες σχεδόν απίστευτες.Για να βγει η χώρα από τις οικονομικές δυσκολίες,επινοήθηκε το ευφυές εκείνο μέτρο,που διχοτόμησαν τα χαρτονομί-σματα και το ένα κομμάτι τους διατηρήθηκε ως νόμισμα με αξία μισή ως προς την αρχική,ενώ το άλλο κομμάτι έγινε δάνεια αναγκαστικό για τις ανάγκες της πατρίδας.Αυτό είναι ένα τέχνασμα αντάξιο της εφευρετικότητας των Ελλήνων... Έγινε αγόγγυστα αποδεκτό από ολόκληρο τον πληθυσμό.Και αυτό έδωσε στους Έλληνες τη δυ-νατότητα να παρατείνουν ακόμη περισσότερο την παραμονή των παιδιών τους στο μικρασιατικό μέτωπο.Λαός που κατόρθωσε όλα αυτά αξίζει την εκτίμηση όλων μας,όλων των χωρών.Γι' αυτό ειλικρινά πιστεύω ότι οτιδή-ποτε κι αν συμβεί οφείλουμε να φροντίσουμε να προστατευτούν οι χριστιανικοί πληθυσμοί της Μικράς Ασίας σε περίπτωση οποιασδήποτε επανάληψης εκείνων των φρικτών επεισοδίων που έχουν καταισχύνει την ιστορία της χώρας αυτής.

Δείτε ακόμα:

Διασώθηκε σφραγίδα του Πανεπιστημίου Σμύρνης (1920-1922)

Πωλείται Εκκλησία στην Καισάρεια...

ΟΠΟΥ ΚΙ ΑΝ ΣΚΑΨΕΙΣ ΣΤΗ ΜΙΚΡΑΣΙΑ,ΒΓΑΙΝΕΙ ΕΛΛΑΔΑ…

Κάντε λήψη - διαβάστε: Λαοί και φυλαί της Μ. Ασίας,1922

Άθλιος,ωμός,απροκάλυπτος κι ανεξέλεγκτος ανθελληνισμός

Το σύμπαν του διαδικτύου αποτελεί ένα διευρυνόμενο,ε-ξαπλούμενο περίπλοκο,όχι πάντα διαυγές σύστημα με-τάδοσης πληροφοριών και παροχής γνώσεων.

Ο κόσμος αλλάζει.Η κατασταλαγμένη εμπειρία από την δράση και την παραγωγική σκέψη των ανθρώπων δεν παραμένει πια ως φυλασσόμενο θησαύρισμα ιερατείων και διανοούμενων εγκυκλοπαιδιστών,αλλά διαχέεται προς κοινή χρήση.

Αυτή η θετική όψη των εξελίξεων υπομονεύεται από την διαβρωτική παραπληροφόρηση.Στο αχανές ιντερνετικό βασίλειο βρίσκει εύφορο έδαφος τόσο η ηλιθιότητα,όσο, πολύ περισσότερο,και η συστηματική προπαγάνδα.Ο αν-θελληνισμός,για να έρθω στο θέμα,θα έλεγε ένας προσε-κτικός παρατηρητής των διαδικτυακών τόπων και σημείων,ότι καλπάζει.

Φαινομενικά,θα μιλάγαμε για ξένους διασπαστικούς κύκλους και για εγχώριους (συνειδητούς ή όχι) ιπποκόμους τους.Κατά την εκτίμησή μου,το κέντρο είναι ένα και κοινό.Αυτό καταφαίνεται από την ταύτιση πρακτικών,επιχειρημάτων και μεθοδολογίας.Το εύρος επέκτασης αυτών των κυκλωμάτων (κυκλώματος),η κατοχή και διακίνηση βιβλιογραφίας και άλλων μέσων αποδεικνύει την κυκλοφορία παχυλού χρήματος.Έχουμε να κάνουμε με έμμισθους υπαλλήλους,επαγγελματίες.Κολλάνε ένση-μα,πώς να το πω πιο απλά…

Απώτερος στόχος τους η γεωγραφική συρρίκνωση της Ελλάδας.Βραχυ- μεσοπρόθεσμος σκοπός τους η αποδυνάμωση (έως εξουθένωσης) των συνεκτικών αρμών και ιδεολογικών αξιών τούτου του Έ-θνους.Ιστορία,παράδοση,θρησκεία και συλλογική μνήμη χτυπιούνται με κάθε τρόπο.Να μην μείνει τίποτα απ΄ την ηρωική συνείδηση και το αγωνιστικό πνεύμα του λαού μας.

Απτό δείγμα των κινήσεων και επιδιώξεων αυτού του βαλτώδους χώρου αποτελεί η παρατιθέμενη φωτογραφία/χάρτης.Δεν χρειάζεται να δώσω στοιχεία προέλευσης.Διαμαρτυρήθηκα στην σχετική υπηρεσία.Μου απάντησαν ως εξής:

Σας ευχαριστούμε για τα σχόλιά σας.

Σήμερα

Σας ευχαριστούμε για το χρόνο που αφιερώσατε για να μας αναφέρετε κάτι που θεωρείτε ότι παρα-βιάζει τους Όρους της κοινότητας. Τέτοιες αναφορές είναι πολύ σημαντικές, ώστε το Facebook να πα-ραμένει ένα ασφαλές και φιλικό περιβάλλον. Εξετάσαμε τη Σελίδα που αναφέρατε για περιεχόμενο σχετικό με ρητορική μίσους και αποφασίσαμε ότι δεν παραβιάζει τους Όρους της κοινότητας.

Αν δείτε κάτι άλλο που σας ανησυχεί, ενημερώστε μας. Αν θέλετε να ελέγξουμε κάτι συγκεκριμένο σε μια Σελίδα, πρέπει να υποβάλετε αναφορά για το περιεχόμενο (π.χ. φωτογραφία) και όχι για ολό-κληρη τη Σελίδα. Θέλουμε να διατηρούμε το Facebook έναν ασφαλή και φιλικό χώρο για όλους.

Τους δήλωσα ότι τηρούν απαράδεκτη στάση σε εθνικά θέματα και κάπου εκεί το θέμα έληξε.Σημει-ώστε,ότι και η φωτογραφία να αφαιρείτο και η Σελίδα να έκλεινε σε πέντε (5) λεπτά οι αργυρώνητοι διατεταγμένοι θα έφτιαχναν νέα Σελίδα με παρεμφερές όνομα και το ίδιο,ακριβώς,περιεχόμενο. Γνωστό σκηνικό… Χρησιμοποιούν άπειρα εικονικά προφίλ και στοχευμένες (σε θέση ρολίστα) Σε-λίδες.Όλα αναλώσιμα.Να καταλαμβάνουν τον ιντερνετικό χώρο.να εκτελούν καταδρομικούς γκαι-μπελισμούς επί των αμέριμνων χρηστών.Είπαμε: επαγγελματίες…

Οι πολυεθνικές εταιρείες δικτύωσης αδιαφορούν γι΄ αυτά.Τα συμφέροντά τους υπολογίζουν.Μόνο… Το Ελληνικό κράτος έπρεπε να ελέγχει,να ορίζει και να τιμωρεί.

Δείτε ακόμα:

ΤΟΥΡΚΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΔΡΑΣΗΣ ΠΟΥ ΑΦΟΡΟΥΝ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΡΑΚΗ

Στο στόχαστρο των αλβανών η Λ. Κανέλλη

Ο άκρατος ανθελληνισμός των δήθεν ελληνολατρών

(Τέταρτο) αρβανίτικο ξεμάτιασμα

Ξεμάτιασμα στ΄ αρβανίτικα

Κους ιμόρι (γενική. ονόματος ξεματιαζόμενου) σίτ^ε;                            

Τ^ε ίκ^εν^ίν^ιε γκα κ^έμπετ^ε,γκα ντούαρτ^ε,γκα σίτ^ε

τ^ε βέν^ε ν^ε φουντ ντέτιτ  

τσ^ιε ίστ ν^ιε γκουρ με μακ.        

Τ^ε βεν^ε σίτ^ε (γεν. ονόματος ξεματιαζόμενου)

τ^ε ριν μπασκ,

ψε άι για επακ^εζού^αρ,εμιρόσουρ,

ν^ε Ιν^ιζότ παραδόσουρ^ε.            

Γκα κ^έμπετ^ε,γκα ντούαρτ^ε,         

γκα σίτ^ε,γκα βέτουλατ^ε,           

γκα μ^ελσία,γκα τούτι κούρμι.     

Τ^ε ίκεν^ι τούτις.                   

Ποιος πήρε (γενική. ονόματος ξεματιαζόμενου) τα μάτια;

Να φύγουνε από τα πόδια,από τα χέρια,από τα μάτια

να πάνε στον πάτο της θάλασσας

που ΄ναι μια πέτρα με μάκα.

Να πάνε τα μάτια (γενική. ονόματος ξεματιαζόμενου)

να κάτσουνε μαζί,

γιατί αυτός είναι βαπτισμένος,μυρωμένος,

στο Θεό παραδομένος.

Από τα πόδια,από τα χέρια,

από τα μάτια,από τα φρύδια,

από το σηκώτι,απ΄ όλο το κορμί.

Να φύγουνε όλα.

Συνήθως,όταν παρουσιάζω αρβανίτικα δημοτικά τραγούδια,παροιμίες ή ξεματιάσματα,αναλύω ετυ-μολογικά κάποιες λέξεις τους αποδεικνύοντας την ελληνικότητα του αρβανίτικου ιδιώματος της Η-πείρου.Καλό είναι όμως,να σταθούμε λίγο και στην ιδεολογική συγκρότηση,την κοσμοθεώρηση που συνέχει και υποστασιάζει αυτά τα ξεματιάσματα.

Πρώτα,το ΧριστιανΟρθόδοξο στοιχείο.Η επίκληση αρωγής και ίασης γίνεται,σχεδόν πάντα,προς την Παναγία,το γλυκό θηλυκό σύμβολο προστασίας του νέου Ελληνισμού.Εδώ,έχουμε μία από τις ε-ξαιρέσεις: το θεϊκό στοιχείο υπάρχει,αλλά η Παναγία δεν κατονομάζεται.
Από τους Πατέρες που διαμόρφωσαν το δόγμα της νέας θρησκείας ως τον Κολοκοτρώνη,τον Βάρνα-λη και το έπος του 1940 η Παναγία (ο Χριστιανισμός) αφομοιώνει προοδευτικά τις αντιλήψεις του προχριστιανικού Ελληνισμού.Η μετάβαση δεν ήταν ανθόσπαρτη,ούτε ευθεία.Μια καλή αποτύπωση αυτής της σύνθετης,πεπλεγμένης και ενίοτε επώδυνης εξέλιξης καταγράφεται στο βιβλίο της Λιλής Ζωγράφου Αντιγνώση.

Κατόπιν,ο αρχαιοελληνικός παγανισμός.Η απορροφητική θάλασσα,μια πέτρα με μάκα,σε άλλα ξεματιάσματα ένα περίεργο αγόρι,τρεις αδελφές (οι Μοίρες; κάποιες νύμφες; οι Ώρες;) και πλήθος ανάλογων αναφορών γενικώς στα αρβανίτικα ξεματιάσματα τα εντάσσουν αυστηρά στο οικείο τμήμα της Ελληνικής Λαογραφίας.

Τα ξεματιάσματα των Ελλήνων μεταφέρουν εναργώς στο σήμερα τις μυστηριακές πρακτικές των προγόνων μας και το προεπιστημονικό,μυθολογικό παρελθόν μας.Σαν να λέμε,ότι ο θαυματουργός Δίας εξακολουθεί με ευμένεια να απαλύνει την κακοδαιμονία των ταπεινών θνητών...

Το ΄χω ξαναγράψει αρκετές φορές: τα ελληνικά Πανεπιστήμια κοντεύουν 200 χρόνια λειτουργίας τους και δεν έχουν ασχοληθεί σοβαρά (δηλαδή,καθόλου) με τους αρβανιτόφωνους Έλληνες,δίνο-ντας περιθώριο σε ιδεοληπτικούς ημιμαθείς (έως τελείως αγράμματους),αλμπάνηδες,προοδευτικούς (τρομάρα τους...) εθνομηδενιστές,προπαγανδιστές της εθνικής διάβρωσης διά της ανοητολογίας περί δήθεν εθνικών μειονοτήτων στην Ελλάδα και λοιπούς τενεκέδες να ασελγούν επί των Αρβανιτών και να αποπειρώνται να τους συνδέσουν με τους κατσαπλιάδες τουρκαλβανούς,σταθερά εχθρικούς προς το Ελληνικό Έθνος.

Η μελέτη οποιασδήποτε πτυχής των αρβανιτοφώνων Ελλήνων παραπέμπει ευθέως και αποκλειστι-κά στην ελληνική πραγματικότητα (από την μεσαιωνική ως την αρχαία),όπως κι εδώ,ακροθιγώς,ε-πεσήμανα.
* Το ξεμάτιασμα προέρχεται από λαογραφική έρευνά μου στον Βαρνάβα.Μου το εμπιστεύτηκε η Σι-δερή Αδάμη-Λάμπρου.

Γιάννης Βασ. Πέππας, Φιλόλογος - Συγγραφέας

μάτιασμα,το (Λαογρ.)•η δυσμενής επήρεια και το αποτέλεσμα που ασκεί ο βάσκανος οφθαλμός,το «κακό μάτι».Συνώνυμο:φταρμός.Σύμφωνα με τις λαϊκές δοξασίες,που και σήμερα ακόμη βρίσκουν έδαφος,υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι έχουν την ιδιότητα να ματιάζουν.Τέτοιοι είναι όσοι έχουν πολ-λά και ενωμένα φρύδια (κλειστοφρύδηδες,σμιχτοφρύδηδες,καμαροφρύδηδες) ή ακόμη οι περισσοβυζα-σμένοι και οι ξαναβυζασμένοι (εκείνοι που τους απόκοψε κάποτε η μητέρα τους,αλλά αργότερα άρχι-σε πάλι να τους θηλάζει).Ματιάζουν όμως και οι σημαδιακοί (οι γεννημένοι με κάποιο σωματικό ε-λάττωμα),καθώς και οι Σαββατογεννημένοι και οι γαλονομάτηδες.Μια γενική συναφής παρατήρηση είναι ότι ματιάζουν,χωρίς να το θέλουν,εκείνοι που κοιτάζουν κάτι με έκπληξη και θαυμασμό.Έτσι, ακόμη και μια μητέρα είναι δυνατόν να ματιάσει το παιδί της.

  Στον κίνδυνο του ματιάσματος υπόκεινται όλοι γενικώς,περισσότερο όμως τα μικρά παιδιά.Εκτός από τους ανθρώπους ματιάζονται και τα ζώα (ιδιαίτερα τα φορτηγά και τα οικόσιτα),τα φυτά (κυρί-ως όταν είναι στην ανθοφορία) και άλλα,ιδιαίτερα χρήσιμα ή πολύτιμα,αντικείμενα (αργαλειός,κρυ-στάλλινα αντικείμενα κ.λπ.).Η αντίληψη αυτή για την επίδραση που μπορεί να ασκήσει το κακό μά-τι εκφράζεται με τη φράση: «Το μάτι ξεριζώνει δέντρα και ραγίζει την  πέτρα».

  Αυτός που,όπως πιστεύεται,δέχεται την επήρεια της βασκανίας νιώθει να αχρηστεύονται οι δυνά-μεις του,αισθάνεται να έχει κομάρες στο κορμί,εξάντληση,πονοκέφαλο και,γενικά,απότομη σωματι-κή και ψυχική καταβολή.

  Στα μέσα αποτροπής του ματιάσματος ανήκει το σκόρδο (πρβλ. τη φράση «σκόρδο στα μάτια σου»),το φτύσιμο στον κόρφο (πρβλ. τον δεισιδαίμονα του Θεοφράστου: «μαινόμενον δε ιδών ή επί-ληπτον,φρίξας εις κόλπον πτύσαι»),επίσης και η χειρονομία της «μούντζας»,που αποτελεί ένα από τα κύρια νεοελληνικά υβριστικά σχήματα.Για μόνιμη προστασία από τον κίνδυνο της βασκανίας,οι μητέρες φορούν στα παιδιά ειδικά φυλαχτά,και κυρίως μια γαλάζια χάντρα,σε μορφή ματιού («το όμοιον διά του ομοίου»).

  Για το ξεμάτιασμα (την απαλλαγή από τις συνέπειες του βάσκανου οφθαλμού) χρησιμοποιούνται διάφορα μέσα και τρόποι,όπως είναι το κάπνισμα του αρρώστου με άνθη του Επιταφίου και ο ρα-ντισμός του με αγιασμό,κυρίως όμως ειδικές επωδές (γητειές),που λέγονται συγχρόνως με τη χρήση (σε πολλές περιπτώσεις) αλατιού και νερού,με το οποίο ραντίζεται.                                              

Γ.N. Αικατερινίδης (Π) ► ΒΑΣΚΑΝΙΑ.

ΒΙΒΛΙΟΓΡ.: K.A. Ρωμαίος,«Το "κακό μάτι”»,Μακεδονικόν Ημερολόγιον 1934,σ. 113-120 (=Μικρά Μελε-τήματα,Θεσσαλονίκη 1955,σ. 91-98) / Γ.N. Αικατερινίδης,«Επωδαί εξ Ανατολικής Κρήτης_»,Λαογραφία 17 (1957),σ. 577-588 / Κώστας Ρωμαίος,«Το κακό μάτι»,Λαβύρινθος 3 (1986),σ. 161-173.

Δείτε ακόμα,σχετικά:

Ένα αρβανίτικο ξεμάτιασμα

(Δεύτερο) ξεμάτιασμα στα αρβανίτικα:

(Τρίτο) Αρβανίτικο ξεμάτιασμα