Οι Έλληνες Αρβανίτες και η ιστορική σύγχυση γι΄ αυτούς…

 

  Οι Έλληνες Αρβανίτες και η ιστορική σύγχυση γι΄ αυτούς…

 Εδώ και μια δεκαετία γεμάτη με διαδικτυακές δημοσιεύσεις,εργασίες και βιβλία μου επιχειρώ να αναδείξω πτυχές απ΄ την ιστορία,την λαογραφία και τον γλωσσικό κώδι-κα των Ελλήνων Αρβανιτών.Έχει σωρευτεί ένα πρόβλημα πάνω σ΄ αυτό το κομμάτι του λαού μας,καθώς έχει διαχυθεί γι΄ αυτούς κάποια εντύπωση ότι τάχατες είναι εξελληνισμένοι αλλοεθνείς (αλβανοί).Πρόκειται για βλακεία ολκής: άλλο οι Έλληνες Χριστιανορθόδοξοι Αρβανίτες της Ηπείρου κι άλλο οι νεφελώδεις Μουσουλμάνοι Σκιπετάρ,επήλυδες στην ανατολική Αδριατική.Για όσους δεν έχουν διαμορφώσει ακό-μα γνώμη θα συνιστούσα να ξεκινήσουν την μελέτη με Μαρία Μιχαήλ-Δέδε

 (https://arvanitika.blogspot.com/2014/11/blog-post_58.html),

Αχιλλέα Λαζάρου

(https://arvanitika.blogspot.com/2019/05/1992-pdf.html -

https://www.youtube.com/watch?v=12ux0QbUffQ)

και,ας μου επιτραπεί,το βιβλίο μου ΑΡΒΑΝΟΝ

(https://arvanitika.blogspot.com/2022/06/2022.html)

που ανέβασα στο διαδίκτυο τον Ιούνιο του 2022.Πάνω σ΄ αυτήν τη σύγχυση έχει χτίσει πύργο της Βαβέλ η ανθελληνική προπαγάνδα και ζητάει «μεγάλες αλβανίες».Δυστυ-χώς,κι από σοβαρά –υποτίθεται- χείλη ακούμε τις ίδιες σκόρπιες ανοησίες.Είναι γεμάτο το «Γιουτιούμπ» με ομιλίες των σεβαστών –κατά τ΄ άλλα- κυριών Ελένης Αρβελέρ και Μαρίας Ευθυμίου που,όταν αποκάνουν με την δογματική ινδαλματοποίηση της κατα-σκευής του ινδοευρωπαϊσμού,φροντίζουν να είναι «πολιτικά ορθές» υπογραμμίζοντας στο απληροφόρητο κοινό τους ότι οι Έλληνες ήρθαν απ΄ αλλού κι ότι τούτος ο σημε-ρινός ελληνικός λαός είναι επαινετό κράμα λογής προσμείξεων… Τόσο ωραία…!

Η ανωμαλία του πράγματος ξεκινά απ΄ τον 19^ο αι.,μετά την δημιουργία  ανεξάρτητου Ελληνικού Κράτους.Το 1821 δεν το κάναμε για ν΄ απελευθερώσουμε Πελοπόννησο, Ρούμελη,Εύβοια,Κυκλάδες και Σποράδες,μα κάθε τόπο ελληνικό.Ανάμεσα στα μέρη μας που παρέμειναν σκλαβωμένα ήταν και η Ήπειρος,στην φυσική της επικράτεια ως την αρχαία Επίδαμνο.Σ΄ αυτά τα περήφανα χώματα ζούσαν δραστήριοι Έλληνες (ζουν και σήμερα) και οι απροσδιόριστης προέλευσης Σκιπετάρ.Θα κόντευε να τελειώσει  αυτός ο αιώνας (19^ος) ώσπου να συρθεί αυτός ο ακατάτακτος σκιπετάρικος πληθυσμός σε αναζήτηση μιας εθνικής ταυτότητας (Συνέδριο στο Πρίζερν,1878).Ως τους Βαλκανι-κούς πολέμους (1912-13),δηλαδή 80 χρόνια μετά την ανεξαρτησία,η Ελλάδα (Κυβερνή-σεις,φορείς,διανοούμενοι κι ο απλός λαός) δεν έπαψε να καλλιεργεί ποικιλόμορφα το κλίμα για την ενσωμάτωση και αυτών των εδαφών (με τους πληθυσμούς τους) στον εθνικό κορμό.Γινόταν λόγος για Αλβανία (ένα άλλο όνομα της περιοχής,ελληνολατι-νικής προέλευσης,που προέκυψε από ιστορικές συγκυρίες) και φυσικά για Αλβανούς. Αλλά όταν ανέφεραν Αλβανούς τον 19^ο αι.,δεν εννοούσαν τους σημερινούς Αλβα-νούς,γιατί απλώς τότε ΔΕΝ υπήρχε ούτε Αλβανικό κράτος ούτε Αλβανικό έθνος.Ο προσδιορισμός ήταν καθαρά γεωγραφικός και δήλωνε τους Έλληνες της Ηπείρου.Για τους άλλους (Σκιπετάρ),η σταθερή επιδίωξη της ελληνικής πλευράς ήταν να χρησι-μεύσουν ως επιβοηθητικός μοχλός στην εκδίωξη της Οθωμανίας απ΄ την περιοχή και σε καμμία περίπτωση να μην ξαναγίνουν όργανα των Τούρκων,άλλη μια φορά Τουρκαλβανοί δηλαδή.Σε αυτήν την στόχευση είχαν διατυπωθεί μάλιστα,από ελ-ληνικά χείλη,θολές ουτοπίες για ενδεχόμενη σύσταση ελληνοαλβανικής ομοσπονδί-ας.Διπλωματικοί επί χάρτου ακροβατισμοί και τίποτα περισσότερο.Έτσι είχαν τα πράγματα.

Η διαβρωτική προς την Ελλάδα προπαγάνδα σήμερα,διαστρέφει τα δεδομένα.Πα-ραφράζει όλες τις τότε αναφορές σε Αλβανούς σε δήθεν κραταιά απόδειξη σκιπετά-ρικου έθνους,κάτι που δεν ισχύει.Κανείς απ΄ τους Έλληνες τότε,που χρησιμοποιούσε τον όρο Αλβανός σε γραπτά του,δεν φανταζόταν (προφανώς) ότι αυτά τα κείμενά τους θα χρησιμοποιούνταν έναν αιώνα (και περισσότερο) αργότερα στην φαρέτρα της ανθελληνικής διαπλοκής.Είναι αλήθεια όμως,ότι στην σύγχυση συνέβαλε η αφέλεια και κυρίως η ανεπάρκεια τοτινών συγγραφέων.Ένας απ΄ αυτούς ήταν ο πανεπιστημι-ακός Π. Φουρίκης που,αν και αρβανίτικης καταγωγής,δεν κατάφερε να ξεχωρίσει Αρβανίτες και Σκιπετάρ… Αποτέλεσμα: να καταλήξει το έργο του ως μπαϊράκι στους αλβανόφρονες και σε λογής θιασώτες του αναθεωρητισμού.

Μετά το 1980 ξεκινάει η κύρια φάση μειονοτικοποίησης των Ελλήνων Αρβανιτών.Ο υπονομευτικός μηχανισμός της θα ανασύρει απ΄ το χτες τα προαναφερθέντα στοι-χεία,που άλλα εννοούσαν όταν γράφτηκαν τότε κι αλλιώς τα παρουσιάζουν αυτοί σήμερα,και θα προσπαθήσει μ΄ ένα κύμα συντονισμένων εκδόσεων βιβλίων,βιβλιαρα-κίων και δίσκων να προκαλέσει ένα ντόρο αποδιοργάνωσης.Η ολιγοσέλιδη (ο θεός να τη΄ν κάνει…) εργασία του Αλέξανδρου Ηρ. Γέροντα Οι Αρβανίτες της Αττικής,που κυκλοφόρησε το 1984 και παρουσιάζεται παρακάτω,δεν γνωρίζω αν συνειδητά εντάσ-σεται σε μία διαδικασία διαστρέβλωσης των ιστορικών πληροφοριών ή (μάλλον αυτό συμβαίνει) αποτελεί ατυχέστατη απόπειρα κάποιου αδαούς,χωρίς το αναγκαίο επι-στημονικό εκτόπισμα,να παραστήσει τον Ιστορικό.

Απ΄ το εξώφυλλο κιόλας καταλαβαίνεις τι θα περιέχεται στο εσωτερικό… Το σκίτσο μιας κακομούτσουνης,σχεδόν αποκρουστικής,μοχθηρής φάτσας φανερώνει τις αντιλή-ψεις των δημιουργών της έκδοσης.Ενώ το υπό πραγμά-τευση (λέμε τώρα…) ζήτημα έχει να κάνει με κάτι οικείο υποτίθεται,ένα κομμάτι του λαού μας,η απωθητική φι-γούρα του εξωφύλλου προδιαθέτει και προετοιμάζει τον αναγνώστη για κάτι άφιλο,κάτι άλλο,κάτι ξένο.Τα λε-πτά σημεία της σημειολογίας χρησιμοποιούνται με μα-στοριά… Στο εσωτερικό βασιλεύει το απόλυτο ντιριντά-χτα: παραποίηση δεδομένων,παντελής ανυπαρξία κρι-τικού ελέγχου των πηγών,παραετυμολογήσεις,απουσία μεθοδολογίας,λάθη σε σοβαρά σημεία έως και σε ε-πουσιώδη (παράδειγμα για το τελευταίο,στη σελ. 28: …τοπωνυμίαι … όπως η «Θράσιζα» …του χωρίου Βαρνάβα του Δήμου Μαραθώνος… Στον Βαρνάβα,χωριό που γεν-νήθηκα,δεν υπάρχει τέτοια περιοχή).Για να αποκαταστήσει κανείς το όργιο αδυνα-μιών,σφαλμάτων,στρεβλώσεων και οιονεί λαθροχειριών που πλατσουρίζουν στις 34 σελίδες του τομιδίου θα έπρεπε να συντάξει μελέτη,πράγμα αδύνατο,αλλά και α-χρείαστο,καθότι αν ασχοληθείς με το αβάσιμο,το κακότροπο και το ασόβαρο μοιάζει σαν να το νομιμοποιείς και να του δίνεις αξία.Απλώς,προσπερνάς… Ο αχταρμάς αυτού του ανώφελου εγχειρήματος καταγράφεται στις σελίδες 31-32,λίγο πριν το τέλος,όπου ο συγγραφέας,προφανώς χωρίς να το αντιλαμβάνεται,δηλώνει τις κραυγαλέες αντι-φάσεις του κειμένου του,την σύγχυση που διαρρέει μέσα απ΄ τις γραμμές του σε μια υ-ποσυνείδητη,θαρρείς,δήλωση συγγνώμης για το προηγηθέν αλαλούμ και μια εν τέλει αυτοαναίρεση όλης αυτής της αντιεπιστημονικής σούπας: Οι Αλβανόφωνοι ούτοι ελλη-νοηπειρωτικοί πληθυσμοί εύρον φιλοξενίαν εις τα αττικά χωρία εις τα οποία είχον μεν οι χωρικοί τους «Πρωτογέρους» των, αλλ' είχαν συνάμα και τους φοβερούς ιππείς «σπαχή-δας» των οποίων κυρίως απέβησαν αρχικώς καλλιεργηταί. Ήσαν όμως προς τούτοις και «Κολλήγοι» των Μοναστηριών και τινων ιδιωτών γαιοκτημόνων, δι' ειδικούς λόγους αποκτησάντων το δικαίω­μα τούτο.Αφ΄  ετέρου εκτάσεις απέραντοι χαρακτηριζόμεναι υ-πό το όνομα «Ζευγάρια» και χωρία ολόκληρα ήσαν ιδιοκτησίαι Τούρκων κατοίκων Αθη-νών,«Αγιάνηδων» λεγομένων, ή και τινων εκ των επι­σήμων του τόπου Ελλήνων διατελού-ντων υπό ξένην προστασίαν.

Τας απεράντους αυτάς εκτάσεις, οι κτηματίαι παρεχώρησαν προς τους ομοθρήσκους Αλβανούς πρόσφυγας διά να τας καλλιεργώσιν επί συμφωνία, κατά την διατηρημένην και μέχρι της σήμερον συνή­θειαν, επειδή όμως οι Αλβανοί ούτοι ετύγχανον παρά τοις Τουρκαλ­βανοίς κάποιας συμπαθείας διά το ομόφυλον και ομόγλωσσον, τούτου ένεκα ηναγκάσθησαν και οι λοιποί Έλληνες χωρικοί να συμμορφω­θώσι κατά την ενδυμασίαν, τα ήθη και την διάλεκτον με τους συνοί­κους των Αλβανούς προς αποφυγήν οπωσούν σκλη-ρών απανθρωπιών των διαρπαζόντων. Προσέτι δε, επειδή  οι παρά του Βοεβόδα Αθηνών διοριζόμενοι Επιστάται διά την είσπραξιν των φόρων, ήσαν ως επί το πλείστον Τουρκαλ-βανοί, οι εντόπιοι χωρικοί, καθό γεωργοί άπαν­τες, διά να διατηρώσιν αγαθάς μετ' αυτών σχέσεις, προς το συμφέρον των εννοείται, ηναγκάζοντο ολίγον κατ΄  ολίγον να εξαλβανί-ζωνται κατά πάντα^• τελευταίοι δε εκ των εξαλβανισ0έντων ήσαν οι χωρικοί των πλησίον της πόλεως Αθηνών κειμένων χωρίων Μενιδίου, Κου­κουβαούνων και Αμαρουσίου, οίτινες παρεδέχθησαν τον αλβανισμόν μόλις περί τα μέσα της ιη' εκατονταετηρίδος^• εν τούτοις όμως δεν εγκα­τέλειψαν ούτοι την πάτριον αυτών διάλεκτον, αλλά πάντες οι κάτοικοι αυτών και όλων των λοιπών χωρίων της Αττικής, ωμίλουν ανέκαθεν εκτός της Αλβα-νικής και την ελληνικήν γλώσσαν, όπως την λαλούσι και οι κάτοικοι της πόλεως, επί πλέον μάλιστα φυλάττουσιν ενίοτε φράσεις τινάς και ιδιωματισμούς της παλαιάς Αττικής διαλέκτου. Σήμερον όμως αι νέαι γενεαί γαλουγηθείσαι εν τη ελευθέρα Ελλάδι, ελαχίστας παρεφθαρμένας ξένας λέξεις προφέρουν. Εκτός δε της γλώσσης, οι κάτοικοι των χωρίων της Αττικής, την ψυχήν, την σκέ­ψιν και το αίσθημα, είναι καθαροί Έλληνες, αγωνισθέντες επαξίως καθ' όλους τους εθνικούς αγώνας παρά το πλευρόν των Ελλή-νων.

Ας προσπαθήσουμε να βάλουμε μία τάξη: οι Αρβανίτες αρχικά αποκαλούνται ελ-ληνοηπειρωτικοί πληθυσμοί,αλλά λίγες σειρές παρακάτω το αλλάζει: ομοθρήσκους Αλβανούς πρόσφυγας και οι Αλβανοί ούτοι ετύγχανον παρά τοις Τουρκαλ­βανοίς κάποιας συμπαθείας διά το ομόφυλον και ομόγλωσσον. Επομένως,εκτός από Χριστιανούς «Αλβα-νούς» υπήρχαν και Τουρκαλβανοί,τσιράκια των Τούρκων μάλιστα,καθώς οι διοριζόμε-νοι Επιστάται παρά του Βοεβόδα Αθηνών διά την είσπραξιν των φόρων, ήσαν ως επί το πλείστον Τουρκαλβανοί. Όλοι αυτοί οι Χριστιανοί Ελληνοηπειρώτες που ήσαν ταυτο-χρόνως …και Αλβανοί,μαζί με τους καημένους τους ντόπιους Έλληνες (α…υπήρχαν και τέτοιοι;) στο τέλος εξαλβανίστηκαν όλοι,έγιναν άλλος λαός,άλλο έθνος !!! Μάλλον σ΄ αυτό δεν συνήργησε η επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος,γιατί ως γνωστόν οι Σκι-πετάρ-Τουρκαλβανοί ήσαν Μουσουλμάνοι.Ο συγγραφέας μας αφήνει στο σκοτάδι για το πώς συνέβη το επιβλητικό θαύμα αυτής της συλλογικής μεταμόσχευσης εθνικής συνείδησης… Όλοι αυτοί οι ελληνικοί πληθυσμοί που εκουσίως ή ακουσίως (δεν θα τα χαλάσουμε…) υπέστησαν ολική διανοητική και ψυχική μεταστροφή και που μέσα στις αλβανικούρες τους πέταγαν (έτσι,για το ξεκάρφωμα…) ενίοτε φράσεις τινάς και ιδιω-ματισμούς της παλαιάς Αττικής διαλέκτου, στο τέλος το ξανασκέφτηκαν,φαίνεται,κι αποφάσισαν να επιστρέψουν στην προτεραία κατάσταση,να ξαναγίνουν καθαροί Έλληνες, κατά την ψυχήν, την σκέ­ψιν και το αίσθημα και (δε βαριέσαι…) συνέχισαν αγωνισθέντες επαξίως καθ΄ όλους τους εθνικούς αγώνας παρά το πλευρόν των Ελλή-νων.

Αυτό το παρά το πλευρόν των Ελλήνων αποτελεί κορυφαία και βαρύτατη προσβολή προς τον πατριωτισμό και το φιλότιμο των Ελλήνων Αρβανιτών.Το να διαχωρίζεις τους Αρβανίτες απ΄ τους Έλληνες είναι ανόσιο.Αλλά,αυτό λέμε,αυτό παρουσιάζουμε: το συγκεκριμένο βιβλιαράκι είναι απαράδεκτο κι αχαρακτήριστο.Η χοντροκοπιά του δεν έγκειται μόνο στην αλλοίωση των ιστορικών δεδομένων,αλλά και στην ηθική αντιμετώπιση ενός υποσυνόλου του λαού μας,την φυσιογνωμία του οποίου υποτίθεται πως επιχειρεί να διαφωτίσει.Σε έναν ανυποψίαστο αναγνώστη θα κάνει κακό,θα τον βλάψει,γιατί θα τον ξεστρατίσει,θα τον αποπροσανατολίσει,θα τον πάει ενδεχομένως προς τα κει που μηχανεύονται αυτοί που το διακινούν στο διαδίκτυο.Εκεί το βρήκαμε και μεις.Η διαφορά όμως είναι,ότι προτάσσουμε τούτη την κριτική κι αξιολογική εισα-γωγή,πριν το παραδώσουμε και πάλι στον αστείρευτο κυβερνοχώρο των πληροφορι-ών.Ένας ψαγμένος πολίτης,ένας μυημένος στην ορθότητα του δόκιμου τεκμηριωμέ-νου λόγου και στα παιχνιδάκια του γκαιμπελισμού ξέρει εξ αρχής τι τύχη αξίζει στην περί ης ο λόγος απόπειρα…

Το βιβλίο του Αλέξ. Ηρ. Γέροντα εδώ

 

Γιάννης Βασ. Πέππας, Φιλόλογος

Χουλιάρας Αθανάσιος: Το πλαίσιο της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης στη σύγχρονη Αλβανία (2014)

 

Η παρούσα εργασία αποτελεί μια επισκόπηση της ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης στο χώρο της σημερινής Αλβανίας και ειδικότερα στην περιοχή της βορείου Ηπείρου.Σκοπός της εργασίας μας είναι να αναδείξουμε την ελληνόγλωσση εκπαίδευση κυρίως όπως αυτή παρουσιάζεται σήμερα καθώς και τις προοπτικές της για το μέλλον.Η έρευνα μας βασίστηκε τόσο στην βιβλιογραφία όσο και σε υλικό που συγκεντρώθηκε από επιτόπια έρευνα στο χώρο της Αλβανίας σε ελληνόφωνα σχολεία (μειονοτικά –ιδιωτικά) το οποίο αξιοποιήσαμε και παρουσιάζουμε την εικόνα που επι-κρατεί στην ελληνόγλωσση εκπαίδευση.Στο χώρο της βορείου Ηπείρου και γενικότερα στον ευρύ-τερο χώρο της Ηπείρου η ελληνική παιδεία άνθησε από αρχαιοτάτων χρόνων με ξακουστά σχολεία όπου αναπτύχθηκε η ελληνική παιδεία, η γλώσσα και ο πολιτισμός. Μετά την ίδρυση του Αλβανι-κού κράτους και την προσάρτηση της βορείου Ηπείρου σε αυτό η ελληνική παιδεία και εκπαίδευση αντιμετώπισε πολλά προβλήματα και άρχισε να συρρικνώνεται μετά την συστηματική καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την προσπάθεια εξαλβανισμού της ελληνικής μειονότητας από το Αλβανικό κράτος. Με την κατάρρευση του κομμουνισμού και την προσπάθεια εκδημοκρατισμού του Αλβανικού κράτους η ελληνική μειονότητα εμφανίζεται ξανά δυναμικά και διεκδικεί τα δικαι-ώματα της. Με την πάροδο της πρώτης δεκαετίας, περίοδο ανακατατάξεων,η ελληνόφωνη εκπαί-δευση παρουσιάζει σημάδια σταθερότητας αν όχι βελτίωσης. Η πρωτοτυπία της εργασίας μας εί-ναι ότι παρουσιάζουμε αναλυτικά τα ποσοτικά και ποιοτικά στοιχεία της ελληνόφωνης εκπαίδευ-σης σήμερα (σχολεία,μαθητές, εκπαιδευτικοί, προγράμματα διδασκαλίας) καθώς και τα προβλή-ματα και τα αιτήματα που διατυπώνει η ελληνική μειονότητα για την ελληνόγλωσση εκπαίδευση. Όλα αυτά θα μπορούσαν να αποτελέσουν εφαλτήριο για την βελτίωση και την προώθηση της ελ-ληνόγλωσσης εκπαίδευσης σε ολόκληρη την Αλβανία. Η επιθυμία της Αλβανίας για ένταξη στην ευρωπαϊκή ένωση την υποχρεώνει να εφαρμόσει τους κανόνες και τις προϋποθέσεις που επιβάλει το ευρωπαϊκό δίκαιο, μεταξύ αυτών και την πλήρη ελευθερία στην άσκηση των ατομικών δικαιω-μάτων της ελληνικής μειονότητας. Γενικά η εικόνα της εκπαίδευσης της ελληνικής μειονότητας στο χώρο της βορείου Ηπείρου για το σχολικό έτος που διανύουμε 2013-2014 θα λέγαμε πως αν και υπολείπονται πολλά ακόμα να γίνουν παρουσιάζει μια εικόνα που μας επιτρέπει να αισιοδοξούμε για ένα καλύτερο μέλλον και για μια αναγέννηση της ελληνικής παιδείας στην βόρειο Ήπειρο,αλλά και στον ευρύτερο χώρο της Αλβανίας. 

Από την περίληψη του βιβλίου  

Κάντε λήψη του βιβλίου πατώντας εδώ

Ιωάν. Παπαρίζος, Η ιδιαιτερότητα του αλβανικού εθνικισμού (2021)

 

Στην παρούσα εργασία μελετάται η μακρά πορεία του αλβανικού εθνικι-σμού από τις απαρχές του μέχρι το πρόσφατο παρελθόν. Εξετάζονται οι διαδικασίες και οι διακριτές περίοδοι συγκρότησης του αλβανικού έθνους, οι διάφοροι τρόποι με τους οποίους έχει διαμορφωθεί η αλβανική εθνική ταυτότητα, οι διεργασίες και τα στάδια δόμησης του αλβανικού έθνους-κράτους και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του αλβανικού εθνικισμού. Επιπροσθέτως, εξετάζεται κατά πόσο επιβεβαιώνονται ή διαψεύδονται οι βασικές υποθέσεις των μοντέρνων θεωριών περί εθνικισμού στην αλβανι-κή περίπτωση και επιχειρείται να αναδειχτεί η ιδιαιτερότητά της σε σχέση με το γενικότερο βαλκανικό μοντέλο.

Κάντε λήψη της εργασίας πατώντας εδώ

Δημ. Σ. Καλομοίρης, Ο Άγιος Βλάσιος Αχαρνών pdf

 

Πρόκειται για διπλωματική εργασία που υποβλήθηκε στις Θεολογικές Σχολές των ΑΠΘ και ΕΚΠΑ το 2008. Είναι επικεντρωμένη στην ιστορία και τα κειμήλια του ναού. Κατεβάστε την πατώντας εδώ

Ταξίδι στην Ήπειρο (15ος-20ος αι.) μέσα από γκραβούρες & λιθογραφίες

 

Το συλλεκτικό έργο του συγγραφέα,κ. Φώτη Βράκα,είναι φιλότιμο,αξιόλογο κι αξιέπαινο.Αγα-πάει την Ήπειρο (λογικά,θα είναι Ηπειρώτης),αυτό είναι εμφανές.Εξ ίσου φανερή,όμως,είναι και η υστέρησή του στην κριτική και ιστορική αποτίμηση και αξιολόγηση των όσων θησαυρίζει.Όπως ομολογεί κι ο ίδιος στην τελευταία (146) σελίδα του πονήματός του: 

Σηµ. Στις βιογραφίες των περιηγητών βασίστηκα κατα κύριον λόγο στην εργασία του Θάνου Κονδύλη για τις πόλεις της Ηπείρου, στην Ιόλη Βιγκοπούλου απο το ίδρυµα Αικατερίνης Λάσκαρη, και σε διάφορες πληροφορίες απο το διαδίκτυο και Βικιπάιδεια.

Δεν θα επιμείνω στην βαθμολόγηση του συγγραφέα,γιατί το έργο του είναι ωφέλιμο και στον ερευνητή και στον απλό αναγνώστη.Με επαρκέστερη σχολιαστική πλαισίωση,αναμφίβολα,το τελικό αποτέλεσμα θα ήταν κατά βαθμίδες ανώτερο. 

Κάντε λήψη του βιβλίου πατώντας εδώ

 

Δείτε ακόμα: Φώτης Βράκας, Η Ήπειρος του χτες μέσα από ασπρόμαυρες φωτογραφίες 

Γιάννης Βασ. Πέππας

Το ρολόι του Μάρκου Μπότσαρη

 Το ρολόι του Μάρκου Μπότσαρη

Το καλοκαίρι του 2018 δώρισα στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο την στολή του πατέρα μου,όταν υπηρετούσε στο Πολεμικό Ναυτικό.Αυτό το γεγονός είχε ως αφορμή μια παρουσίαση στον ένα ιστότοπό μου σχετικού αφιερώματος, μικρή κατάθεση τιμής στην μνήμη του πατέρα μου (δείτε το εδώ).Έτυχε ό-μως,αργότερα,να βρω και τρίτο ένδυμα απ΄ αυτήν την ναυτική στολή,που με νέα δωρεά στο Ε.Ι.Μ.,το φθινόπωρο του 2019, εντάχθηκε στα προηγούμενα (σκελέα και πουκαμίσα) ώστε να υπάρχει ολοκληρωμένο το ενδυματολογι-κό σύνολο του Έλληνα ναύτη την δεκαετία του 1940 (ο πατέρας μου υπηρέ-τησε στο διάστημα 1946-1948).Απ΄ όλη αυτή την επαφή μου με το προσωπικό του Μουσείου (συνάδελφοι,Φιλόλογοι),τις επισκέψεις,τα τηλεφωνήματα,την ανταλλαγή μυνημάτων,προέκυψαν αμοιβαίες εκτιμήσεις και το υπόβαθρο μιας φιλικής επαφής.Ένα αποτέλεσμα αυτής της διαμορφωθείσας ανθρώ-πινης συνθήκης ήταν η κ. Νικολέττα Ζυγούρη,επιτελικό στέλεχος του Μουσείου,να με τιμήσει,λίγο πριν την χαραυγή του 2020,με το θεματικό ημε-ρολόγιο του νέου ερχόμενου έτους ΤΑ ΡΟΛΟΓΙΑ ΤΣΕΠΗΣ των Αγωνι-στών του ΄21,στο οποίο αξιοποιούντο οι σχετικοί θησαυροί του Μουσείου.

Υπήρχε στο περιεχόμενο του τόμου μια πλούσια,εμπεριστατωμένη εισα-γωγή της κ. Ζυγούρη και μετά,κατά μήνα,εμβόλιμα στις καθαυτό ημερο-λογιακές σελίδες,παρουσίαση των ρολογιών των Αγωνιστών,αφού είχε προηγηθεί σύντομο κατατοπιστικό βιογραφικό τους.Ο μήνας Μάιος ήταν αφιερωμένος στους Σπύρο Μήλιο και Μάρκο Μπότσαρη.

Πρώτα παρουσιαζόταν το ρολόι του Σπ. Μήλιου

και μετά του Μ. Μπότσαρη (η πρώτη φωτογραφία τούτης της δημοσίευσης, καθώς και η ακολουθούσα καταληκτική).

 Γιάννης Βασ. Πέππας, Φιλόλογος

Λιόπεσι: τι σημαίνει το τοπωνύμιο

 

Με τις αρβανίτικες λέξεις,είναι αλήθεια,τις περισσότερες φορές γίνεται λάθος στην ετυμολόγησή τους.Αυτό συμβαίνει,όταν άσχετοι και γραφικοί τύποι,χωρίς κανένα επιστημονικό εκτόπισμα,κα-ταπιάνονται με ερμηνευτικές αιτιολογήσεις μπερδεύοντας τη γλωσσολογική διαδικασία με την παρεΐστικη ελαφρότητα.Το αποτέλεσμα είναι από κωμικό έως γελοίο.Απ΄ την άλλη,έχουμε δύο πλευρές της συστηματικής στρέβλωσης των αρβανίτικων: πρώτα τους γνωστούς εθνομηδενιστές, νεροκουβαλητές μιας πολιτικής ιδεοληψίας,που πασχίζουν να βρουν/κατασκευάσουν μειονότητες στη χώρα μας και δίπλα σ΄ αυτούς τους συστημικούς πανεπιστημιακούς,λάτρεις του ινδοευρωπα-ϊσμού και οποιασδήποτε έννοιας που ακυρώνει ή μηδενίζει ό,τι ελληνικό.Γι΄ αυτούς τα αρβανίτικα είναι εκδοχή του τόσκικου κλάδου των αλβανικών,πάει και τελείωσε.Δεν γνωρίζουν άραγε,ότι οι 55.000 λέξεις απ΄ τις συνολικά 65.000 λέξεις της σημερινής αλβανικής κατασκευάστηκαν/επινο-ήθηκαν μετά την,κατά υβριδικό τρόπο,κατασκευή του αλβανικού κράτους; Λογικά,θα πρέπει να το γνωρίζουν... Όπως και ότι οι πρώτες 10.000 λέξεις (βλέπε: Κων. Χριστοφορίδης,Λεξικόν Αλ-βανικής Γλώσσας 1904) δεν είναι παρά το τοπικό ιδίωμα των ακρινών Ελλήνων της Ηπείρου (τα αρβανίτικα) μαζί με ευάριθμα σλαβικά και τουρκικά δάνεια,καθώς και με τα όποια γλωσσικά σκιπετάρικα στοιχεία,γιατί προφανώς αυτός ο δυσκατάταχτος λαός κάποιο υποτυπώδη κώδικα συνεννόησης θα διέθετε πριν εγκατασταθεί στην Αδριατική ακτή και αρβανιτοφωνήσει.Το "στρα-βό κλήμα" ξεκινά κάπου στο 1980 στην έδρα Γλωσσολογίας του ΑΠΘ και τραβάει ως σήμερα (δεν θα ασχοληθούμε με ονόματα,αλλά πάρτε μια ιδέα εδώ),για να μην αναφερθούμε στον γνωστό Τίτο Γιοχάλα που έφτασε να βαφτίσει το “Λεξικόν της Ρωμαϊκής και Αρβανητηκής Απλής” του Μάρκου Μπότσαρη (χειρόγραφα του Μάρκου Μπότσαρη,τα οποία χάρισε ο Φρανσουά Πουκεβίλ στην Εθνική Βιβλιοθήκη των Παρισίων και φέρουν την ιδιόγραφη σημείωσή του “Ce lexique est ecrit de la main de Marc Botzari a Corfou 1809 devant moi. Pouqueville”.) σε "Αλβανοελληνικό Λεξικό"... Τι να πεις...

Ας έρθουμε στο Λιόπεσι (Παιανία) που ΄ναι και το θέμα μας. Εξήγηση του τοπωνυμίου είχα επιχειρήσει σε μια παρουσίαση σχετικού βιβλίου (δείτε την εδώ).Βρήκα όμως,την ακριβή σημασία του όρου μελετώντας τα "Ηπειρωτικά" (1819) του Αθανασίου Σταγειρίτη.Εκεί,στη σελίδα 32 (βλ. φωτογραφία),μεταφέρεται μια πληροφορία από τον Μελέτιο,ότι η χώρα της Ελλοπίας λεγόταν και Λοπεσία και οι Ελλοποί Λοπεσοί.Ο Μελέτιος (Μιχαήλ Μήτρος,1661-1714) γεννήθηκε στα Γιάννενα και σπούδασε φιλολογία,μαθηματικά,ρητορική και ιατρική στην Ιταλία.Επανερχόμενος στη γενέτειρά του δίδαξε στη λεγόμε-νη Σχολή του Επιφάνιου και κατά τη χειροτονία του ως ιερέας μετονομάστηκε Μελέτιος.Διορίστηκε Μητροπολίτης Αθηνών το 1703. Συνέγραψε ποικίλες πραγματείες,την σπουδαιότατη για την εποχή εκείνη τρίτομη "Εκκλησιαστική Ιστορία"  και το σημαντικό τετράτομο έργο "Γεωγραφία παλαιά και νέα" (Βενετία,1728),στην οποία εν πολλοίς στηρίχτηκε η Χάρτα του Ρήγα Φεραίου (1797).

Η Γεωγραφία είχε συνταχθεί πριν από το 1696 με πηγές ξένα βοηθήματα, αλλά και Έλληνες γεωγράφους,όπως ο Στράβων και ο Παυσανίας.Πρόκειται για ιστορική γεωγραφία στην οποία καταγράφονται και αναπαράγονται επιγραφές και λείψανα της αρχαιότητας.Η πρωτοβουλία του Με-λετίου είναι προδρομική για Έλληνες επιστήμονες και εκφράζει τη συνείδηση της ιστορικής συνέχειας του ελληνισμού.Σε αυτήν στηρίζεται ο Αθ. Σταγειρίτης μιλώντας για την Λοπεσία,αλλά δεν παραθέτει τόμο και σελίδα.Η Ελλοπία λοιπόν,η γη των (Σ)Ελλών,η χώρα της Δωδώνης εντοπίζεται αρκετά νότια,στον βορρά του σημερινού νομού Ιωαννίνων,πάντως έξω απ΄ την έκταση της Βόρειας Ηπείρου.Αυτό μας οδηγεί σε δύο ανα-γνώσεις της πληροφορίας του Μελετίου: 1.Ή μέσα στον χρόνο η επικράτεια της Ελλοπίας-Λοπεσίας είχε με-τακινηθεί προς τα πάνω,προς την Ιλλυρία ή (το πιθανότερο) 2. εξ αιτίας της σταδιακής σώρευσης πολλών εχ-θρικών στοιχείων στον ακρινό χώρο της ελληνικής Ηπείρου οι εκεί αρβανιτόφωνοι Έλληνες,οι Αρβανίτες,οι απόγονοι των αρχαίων Χαόνων,αναγκάστηκαν απ΄ τα πράγματα να υποχωρήσουν νότια,σε περισσότερο ασφαλές περιβάλλον.Αυτοί οι κυνηγημένοι αρβανιτόφωνοι που εγκαταστάθηκαν (προσωρινά,όπως φάνηκε) στην Λοπεσία,πρέπει να διέμειναν ικανό χρόνο εκεί,ίσως και αιώνες,με αποτέλεσμα όχι μόνο οι ίδιοι να αισθά-νονται εν τέλει Λοπεσοί,αλλά κι όταν επέλθει ο οριστικός ξεριζωμός τους κι εγκατασταθούν μόνιμα στη νέα πατρίδα τους,στα Μεσόγεια της Αττικής,να δώσουν σ΄ αυτήν τη νέα εστία τους το όνομα της ενδιάμεσης έδρας τους: Λ(ι)όπεσι, δηλαδή Λοπεσία - Ελλοπία! Αν λάβουμε υπ΄ όψιν μας δε,ότι ανάλογες μετακινήσεις Ελλοπαίων στου καιρού τα γυρίσματα προς τον νότο (Θεσσαλία,Εύβοια και Βοιωτία.Οι Έλλοπες,διωγμένοι απ΄ τους Μολοσσούς,κατέφυγαν στην Θεσσαλική Εστιαιώτιδα κι από κει στην Β. Εύβοια.Αν και ο τόπος εγκατά-στασής τους δεν έχει εντοπιστεί αρχαιολογικά,το αρχαίο τοπωνύμιο Ιστιαία δίνει μιαν ένδειξη.Στη Βοιωτία μά-λιστα,εγκαταστάθηκαν κατά τη Βυζαντινή περίοδο ομάδες Αρβανιτών από την Ελλοπία στον Ελικώνα.Στο 1821 ξεσηκώθηκαν για την ελευθερία με αποτέλεσμα να υποστούν σφαγές.Ο ιερέας του χωριού,ο παπα-Αναστά-σης,εσφάγη σ΄ ένα πελώριο βράχο που ΄χε ζητήσει καταφύγιο.Ο βράχος αυτός ονομάζεται και σήμερα του παπ΄ Αναστάση και μάλλον σ΄ αυτό το γεγονός οφείλεται το προηγούμενο τούρκικο όνομα του χωριού: Κα-ραντάς=μαύρη πέτρα.Το 1916 το χωριό μετονομάστηκε σε Ελλοπία.Βρίσκεται 25 χλμ. από την Θήβα,σε υ-ψόμετρο 250 μέτρων,διαρρέεται από μικρό ποταμό και οι κάτοικοί του είναι περί τους εξακόσιους.) είναι μαρ-τυρημένες και βέβαιες,τότε έχουμε την πανηγυρική επιβεβαίωση αυτής της μετακίνησης αρβανιτοφώνων Ελλήνων! Μάλιστα,Λιοπεσαίοι Αρβανίτες δεν εγκαταστάθηκαν μόνο στα Μεσόγεια της Αττικής,αλλά και σε άλλους γνωστούς τόπους κατάληξης των εξ Ηπείρου αρβανιτοφώνων Ελλήνων.Έτσι,έχουμε: 

1. Λιόπεσι Αχαρνών (ή Τατοΐου) 

2. Λιόπεσι (Γονούσσας) Κορινθίας 

3. Λιόπεσι (Κρυόνερου) Ηλείας 

4. Λιόπεσι Καλαβρύτων 

5. Λιόπεσι Άνδρου  και 

6. Λιόπεσι,όρος στο Βόρειο - Ανατολικό τμήμα της Αττικής,που αποτελεί μια από τις βουνοκορφές του ορεινού όγκου από την Πάρνηθα μέχρι το ακρωτήριο του Καλάμου,με ύψος 726 μέτρα (περισ-σότερα δες εδώ).

Γιάννης Βασ. Πέππας, Φιλόλογος