Παρασκευή, 14 Νοεμβρίου 2014

Δαιμόνια και ξωτικά στην λαϊκή αντίληψη των Ελλήνων αρβανιτών.


 Έχω την εντύπωση ότι η λαογραφία των αρβανιτών είναι διπλά παραμελημένη.Όχι μόνο η ιστορική μας διαδρομή,που δεν έχει φωτιστεί αρκούντως και τα αρβανίτικα,που έχουν αφεθεί έρμαια στην διάθεση του κάθε γλωσσολόγου και "γλωσσολόγου",αλλά και τα χαρακτηριστικά της καθημερινότητας,ο ηθικός κώδικας,οι λαϊκοί θρύλοι και τόσα άλλα θα χαθούν ακατάγραφα.
Θα κάνω μια συνοπτική αναφορά σε ένα κομμάτι της αρβανίτικης λαογραφίας,αυτό των δαιμονίων και των ξωτικών,που είναι εκπληκτικό, καθώς μας παραπέμπει ευθέως στον κόσμο της αρχαίας Ελλάδας.
1.Οι Κάλλκες,που δεν είναι παρά οι γνωστοί καλικάτζαροι.Γι΄ αυτές έχω κάνει δημοσιεύσεις και ένα εκτενές ολοκληρωμένο κείμενο μου από περιοδικό έχω παρουσιάσει εδώ (https://www.facebook.com/ groups/205512786227733/ permalink/482041431908199/?stream_ref=2).
2.Πριγιάσμες,νεράιδες δηλαδή.Τις συναντάμε δίπλα σε ποτάμια και ρέματα,βρύσες και λιμνούλες που στα αρβανίτικα ονομάζονται πέλγκα (ενικός:πέλγκο).Έχει παρουσιάσει παλιότερα η συνεργάτις μου κ. Καλαβρέτζου την γνωστή ιστορία με την πριγιάσμα που την αιχμαλώτισε και παντρεύτηκε ένας θνητός (https://www.facebook.com/ groups/ 205512786227733/permalink/ 459535297492146/?stream_ref=3).Βέβαια,αυτός είναι ένας πανελλήνιος θρύλος,τον συναντάμε και στις «Κορφιάτικες Ιστορίες» του Κωνσταντίνου Θεοτόκη (1911),αλλά και σε άλλους λαούς των Βαλκανίων.Ως προς αυτό θα επανέλθουμε.
3.Οι Νούσετε,οι αιθέριες Νύμφες δηλαδή.Νούσα στα αρβανίτικα σημαίνει νύφη.Παρουσιάζονται σε πολλές και διάφορες περιπτώσεις.
4.Βιτόρες,αγαθά πνεύματα που συμβάλουν στην ευχερή διαβίωση κυρίως των κτηνοτρόφων,αλλά και των κοπαδιών τους.
5.Μουτεΐδες.Κακές αέρινες οντότητες,πνεύματα αρνητικά.Στην ουσία δεν είναι παρά οι μικροί τοπικοί ανεμοστρόβιλοι που γεννούσαν απορίες και φόβους στους απλοϊκούς αρβανίτες.
6.Λιουγκάτηδες,υποχθόνια τρομερά δαιμόνια που δρούσαν στην ύπαιθρο,κυρίως σε χαράδρες και γκρεμούς.
7.Βορδολάκ,ο γνωστός βρικόλακας.Έχω ακούσει ιστορίες γι΄ αυτόν από τη γιαγιά μου που δεν διαφέρουν πολύ από τις συνηθισμένες κινηματογραφικές ταινίες.Εξολοθρευόταν ο βορδολάκ με «ου γκα ρίκι»,παλούκι από κάποιο ιδιαίτερο ξύλο δηλαδή,που έπρεπε να του καρφωθεί στην καρδιά.
8.Ορελίγκες,οι κακές ώρες δηλαδή.Είναι σημαντικό να παρατηρήσουμε ότι στην αντίληψη των αρβανιτών η κακιά ώρα δεν προσδιορίζεται μόνο ως προς τον χρόνο,αλλά και εστιάζεται τοπικά.Μου είχαν πει οι παλιοί για ένα σημείο στον Βαρνάβα,δίπλα στην πλατεία του χωριού,όπου ενεργούσε μια ορελίγκα.
9.Λιάμια,που δεν είναι παρά η Λάμια των αρχαίων Ελλήνων.
10.Οβριοί.Όσο κι αν φαίνεται παράξενο,οι Εβραίοι συγκαταλέγονται στα ξωτικά των αρβανιτών. Ρόλο σε αυτό έχει παίξει σίγουρα ο λαϊκός Χριστιανισμός (οι Εβραίοι σταυρώσαν τον Χριστό), καθώς και η γενική απαξίωση τους από τους άλλους λαούς λόγω της φιλοχρηματίας που τους αποδίδεται.

Όλα τα παραπάνω φυσικά,χρήζουν επεξεργασίας,μελέτης,αλλά και συγκριτικής έρευνας,ώστε να αποτυπωθεί με ευκρίνεια τμήμα της λαογραφικής θεώρησης των Ελλήνων αρβανιτών.Μαζί με αυτά κι ένα σωρό στοιχειά (των πηγών,του δάσους κ.λπ.),αλλά και ζωόμορφα τέρατα που συναντάμε στις παραμυθένιες αφηγήσεις των προγόνων μας,τότε που η πυρηνική οικογένεια μαζευόταν γύρω από το τζάκι και ο λόγος διόγκωνε τα σημεία και τις συναρτήσεις της φύσης δημιουργώντας παγανιστικές εκλογικεύσεις.

Γιάννης Βασ. Πέππας,Φιλόλογος-Συγγραφέας

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Τα σχόλια να σχετίζονται με την ανάρτηση και να είναι ευπρεπή.

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.